Ga naar de inhoud

Gemeenten onder druk door huisvesting van grote statushoudergezinnen

statushouders Bron: © Canva. Een passende woning vinden voor grote statushoudersgezinnen wordt steeds moeilijker. 

Gezinnen met een verblijfsvergunning die al maanden wachten op een woning, terwijl gemeenten nauwelijks geschikte huizen kunnen vinden. In steeds meer plaatsen loopt de huisvesting van grote statushoudergezinnen vast. Door de combinatie van woningnood, veranderend beleid en een gebrek aan ruime sociale huurwoningen staan gemeenten voor een vrijwel onmogelijke opgave.

De tekst gaat onder de video verder >>

Grote gezinnen passen niet in de woningvoorraad

Vooral statushoudergezinnen van 6 personen of meer zijn lastig te huisvesten. Dit soort huishoudens heeft een woning nodig met meerdere slaapkamers, maar juist dat type woning is schaars. In veel gemeenten bestaat de sociale woningvoorraad vooral uit kleinere appartementen, waardoor grote gezinnen noodgedwongen langer in opvanglocaties blijven.

Lokale bestuurders geven aan dat zij soms wél woningen beschikbaar hebben, maar dat deze simpelweg te klein zijn. Aanpassen of samenvoegen van woningen blijkt in de praktijk tijdrovend en kostbaar.

Achterstanden bij huisvesting nemen toe

De gevolgen zijn zichtbaar in de cijfers. Een groot deel van de gemeenten haalt de wettelijke taakstelling voor het huisvesten van statushouders niet. Daardoor wachten duizenden mensen met een verblijfsvergunning nog altijd op een woning, terwijl zij officieel recht hebben op doorstroming uit de opvang.

Die vertraging werkt door in de hele asielketen. Opvanglocaties blijven langer vol, terwijl nieuwe asielzoekers blijven binnenkomen. Gemeenten waarschuwen dat dit een vicieuze cirkel creëert die steeds moeilijker te doorbreken is.

Woningcrisis raakt ook deze groep hard

Het probleem rond statushoudergezinnen staat niet los van de bredere woningcrisis. Het tekort aan betaalbare huurwoningen treft vrijwel alle woningzoekenden. Gemeenten moeten schipperen tussen verschillende urgente doelgroepen, terwijl de beschikbare woonruimte beperkt blijft.

Juist grote gezinnen vallen daarbij vaak tussen wal en schip. Zij hebben specifieke woonbehoeften, maar die sluiten slecht aan bij het bestaande woningaanbod.

De tekst gaat onder het X-bericht verder >>

Veranderende regels zorgen voor extra onzekerheid

Daar komt bij dat het beleid rond huisvesting van statushouders in beweging is. Discussies over het afschaffen van voorrang op sociale huurwoningen maken het voor gemeenten lastiger om plannen te maken. Waar voorrang eerder werd gebruikt om doorstroming te versnellen, dreigt nu extra vertraging.

De verplichting om statushouders te huisvesten blijft bestaan, maar de ruimte om dit effectief te organiseren wordt kleiner. Gemeenten spreken van tegenstrijdige signalen vanuit Den Haag.

Financiële regelingen bieden beperkt soelaas

Om gemeenten te ondersteunen bij de huisvesting van grote gezinnen bestaan er speciale regelingen waarmee woningen kunnen worden aangepast. Deze financiële steun helpt in individuele gevallen, maar lost het structurele tekort aan grote woningen niet op. Veel gemeenten geven aan dat zij ondanks deze regelingen vastlopen op praktische grenzen: er zijn simpelweg te weinig geschikte huizen beschikbaar.

Gevolgen voor gezinnen en samenleving

Dat gezinnen langer in opvang blijven, heeft directe gevolgen. Kinderen moeten soms langer wachten op een vaste schoolplek, ouders kunnen moeilijker aan werk beginnen en integratie komt trager op gang. Tegelijkertijd blijft de druk op opvanglocaties hoog, wat weer gevolgen heeft voor nieuwe instroom. Volgens gemeenten is dit niet alleen een bestuurlijk probleem, maar ook een maatschappelijk vraagstuk.

Geen snelle uitweg in zicht

De huisvesting van grote statushoudergezinnen laat zien hoe scherp de woningcrisis inmiddels is. Zolang de bouw van passende woningen achterblijft en het beleid blijft veranderen, blijft de druk op gemeenten toenemen. Wat nu vooral ontbreekt, zeggen lokale bestuurders, is structurele ruimte: meer woningen, meer duidelijkheid en meer tijd.

Bronnen:

Hart van Nederland, NOS, Rijksoverheid

Lees hieronder wat we eerder schreven over statushouders >>

Statushouders en de woningcrisis: wat klopt er van de kritiek?

Huidige afbeelding: statushouders en woningcrisis

18 oktober 2025 – De woningcrisis blijft maar door ettteren. In politieke debatten en op sociale media klinkt regelmatig dat statushouders een voorkeurspositie hebben bij het toewijzen van woningen, ten koste van lang wachtende woningzoekenden. Klopt dit beeld?

door Ad Killian

Misleidende informatie

Gesuggereerd wordt dat grote delen van vrijgekomen sociale huurwoningen automatisch aan statushouders gaan. Dit sentiment voedt de indruk dat statushouders in de hand werken dat woningzoekenden die al lang op een wachtlijst staan langere wachttijden ondervinden.

Bijvoorbeeld wordt soms beweerd dat ‘3 kwart van de huurwoningen naar de voorrangsregeling gaat’. Deze bewering is door de Volkskrant onderzocht en als misleidend beoordeeld.

Lees verder onder het bericht >>

Relatief klein deel

Feitelijk is het aandeel woningen dat naar statushouders gaat relatief klein:

  • In 2022 werd van de ruim 162.500 vrijgekomen corporatiewoningen bijna 7 procent toegewezen aan huishoudens met een statushouder, rekent het CBS voor
  • In eerdere jaren lag dat aandeel tussen 4 en 6 procent volgens gegevens van het COA en analyses over woningtoewijzing.
  • Circa 2,1 % van alle corporatiewoningen waren eind 2022 bewoond door een huishouden dat een statushouder is.

Met andere woorden: het overgrote deel van sociale huurwoningen wordt niet toegewezen aan statushouders. In de woorden van experts: “Ruim 90 procent van de sociale huurwoningen gaat momenteel níet naar deze groep” en het toewijzen van woningen aan statushouders is eerder onderdeel van het woningprobleem dan de primaire oorzaak ervan.

Het beeld dat statushouders massaal woningen “wegkapen” van reguliere woningzoekenden is niet houdbaar op basis van de feiten

De impact van statushouders

Toch is het niet zo dat statushouders géén extra druk uitoefenen op de woningmarkt. Elke extra vraag draagt bij aan situaties van al bestaande schaarste. Maar hoe groot is hun impact?

Volgens een onderzoek van het Huurdersplatform Woongoed is de invloed van statushouders op het woningtekort beperkt. Andere factoren, zoals onderproductie van woningen, scheefwonen, bevolkingsgroei en vergrijzing, spelen veel grovere rollen in de crisis.

Ook NPO Kennis stelt dat migratie niet de oorzaak van het woningtekort is, maar er wel aan bijdraagt, terwijl migranten zelf ook slachtoffer zijn van tekorten.

Hoeveel langer duurt de wachttijd door statushouders?

“Dat is lastig exact vast te stellen. Sommige deskundigen schatten dat zonder statushouders de wachttijd voor een sociale huurwoning ‘een paar maanden tot een jaar’ korter zou zijn, aangezien gemiddeld minder dan 10 procent van de toewijzingen aan statushouders wordt gedaan”, aldus OneWorld.

Een berekening van Pointer suggereert dat ‘elke 10 maanden wachttijd met 1 maand zou kunnen afnemen’ als statushouders niet meededen aan de toewijzing. In de praktijk zijn de wachttijden in grote steden echter al zo lang, vaak tussen de 7 en 13 jaar, aldus NOS, dat de invloed van statushouders hooguit marginaal is.

Deze inschattingen zijn benaderingen, geen harde feiten.

Statushouders niet de kern van het probleem

In de praktijk ervaren gemeenten grote moeite om aan de huisvestingsplicht voor statushouders te voldoen. Zo moest Utrecht in de eerste helft van 2025 ongeveer 628 statushouders huisvesten. Slechts 283 daarvan kregen daadwerkelijk een woning toegewezen.
Dat betekent dat veel statushouders langer in opvanglocaties blijven.

Voor alleenstaande statushouders is de mismatch tussen vraag en aanbod extra nijpend: sociale huurwoningen zijn vaak gericht op gezinnen, niet op kleine eenpersoonshuishoudens.

Lees verder onder het bericht >>

Voorrangsregeling onder vuur

Als antwoord op publieke druk werkt het demissionaire kabinet aan een wetsvoorstel dat verhindert dat statushouders voorrang krijgen in de sociale huursector. De Raad van State oordeelt echter dat dit voorstel tot ongelijke behandeling leidt en strijdig is met de Grondwet, aangezien het gemeenten de mogelijkheid ontnemen zou om achterstanden van statushouders te compenseren.

Nieuwe crisis in de maak

Aedes, de brancheorganisatie voor corporaties, waarschuwt dat het schrappen van voorrang tot een ‘nieuwe crisis’ kan leiden: statushouders zouden dan nog langer in opvangcentra moeten blijven, integratie vertragen en de asielketen vertragen. De Woonbond stelt dat het wetsvoorstel niet bijdraagt aan het oplossen van de woningnood en dat het de sentimenten jegens vluchtelingen versterkt.

Beperkt aandeel

Minister Keijzer (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) houdt ondanks deze kritiek vast aan haar plan om uit de voorrangsregeling te stappen, met als argument dat het in sommige gemeenten lastig is Nederlandstalige woningzoekenden op gelijke voet te behandelen.

Het beeld dat statushouders massaal woningen ‘wegkapen’ van reguliere woningzoekenden is niet houdbaar op basis van de feiten. Hun aandeel is relatief beperkt, enkele procenten van de vrijgekomen sociale huurwoningen.

Lees verder onder de video >>

Woningnood: een mengelmoes van oorzaken

Tegelijkertijd is hun positie in de woningmarkt kwetsbaar: wachttijden, ongeschikte woningtypen en de noodzaak van opvangplekken blijven knelpunten. De politieke discussie rondom het afschaffen van voorrang voor statushouders is op dit punt relevant, maar kent ook juridische en morele haken en ogen.

Het is te gemakkelijk om statushouders als zondebok aan te wijzen. De woningcrisis is niet ontstaan door hun aanwezigheid, die ontstaat door jarenlang ondermaatse nieuwbouw, beperkingen in doorstroming, te weinig flexibiliteit in woonvormen en een divers palet aan verplichtingen op lokaal niveau. Het aanwijzen van statushouders als schuldige verdoezelt de echte oorzaken.

Bronnen:

CBS, Woonbond, COA

Lees hieronder wat we eerder schreven over statushouders >>

Kabinetsplan voor afschaffen voorrang statushouders krijgt stevige kritiek bij RvS

Huidige afbeelding: statushouders voorrang sociale huurwoning

28 september 2025 – Het kabinet heeft het plan de voorrang voor statushouders bij sociale huurwoningen af te schaffen. Daarmee zijn gemeenten niet langer verplicht deze groep met urgentie te huisvesten. Het idee was dat dit meer kansen zou bieden voor andere woningzoekenden. De Raad van State (RvS) oordeelt dat dit in strijd is met de Grondwet, omdat het leidt tot ongelijke behandeling.

door Yvette Juch

Ongelijke positie op de woningmarkt voor statushouders

Statushouders, asielzoekers die een verblijfsvergunning hebben, staan vaak al op achterstand bij het vinden van woonruimte. Gemeenten kunnen hen met voorrang plaatsen om die achterstand te compenseren. Volgens de RvS ontneemt het wetsvoorstel gemeenten deze mogelijkheid, waardoor de ongelijkheid alleen maar groter wordt.

Kritiek vanuit gemeenten

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) uitte eerder al zorgen over het plan. Gemeenten hebben namelijk een wettelijke taak om statushouders te huisvesten. Zonder urgentie is het volgens de VNG vrijwel onmogelijk om die verplichting goed uit te voeren. Zij benadrukken dat gezinnen en individuen ergens moeten wonen en dat het schrappen van de voorrangsregeling dit ernstig bemoeilijkt.

Alternatieven voor statushouders weinig kansrijk

Het kabinet gaf aan dat er andere maatregelen in voorbereiding zijn om statushouders te ondersteunen op de woningmarkt. De RvS verwacht zelf dat deze op korte termijn weinig effect hebben. Daarom adviseert zij het kabinet om het wetsvoorstel niet naar de Tweede Kamer te sturen.

Tot slot: dit is de reactie van de BBB op het advies van de Raad van Staten >>

Bronnen:

Raad van State (RvS), Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), POW.