Ga naar de inhoud

Miljoenen mensen wereldwijd het slachtoffer van (moderne) slavernij

moderne slavernij Bron: © Canva 

Slavernij duikt op allerlei manieren op in de wereld, van Afghanistan tot in verborgen Westerse arbeidsmarkten. In de vorm kinder- dwangarbeid, mensenhandel en gedwongen huwelijken. Het raakt miljoenen mensen, onzichtbaar maar acuut. Op de westerse arbeidsmarkten schuilt moderne slavernij achter slachtoffers die werken in sectoren die essentieel zijn voor de economie.

Slavernij als juridisch begrip

De Taliban in Afghanistan maakt het tegenwoordig wel het bontst. Het meest schokkende element is de expliciete terminologie in het wetboek van de Taliban. Daarin wordt onderscheid gemaakt tussen “vrije personen” en “slaven”. Door deze woorden letterlijk op te nemen in strafbepalingen erkent het regime slavernij opnieuw als juridisch concept. Dat betekent dat sommige Afghanen wettelijk minder rechten hebben dan anderen, uitsluitend op basis van afkomst of sociale status.

Ook procedurele bescherming verdwijnt. Verdachten hebben geen recht op een advocaat, zwijgrecht bestaat niet en veroordelingen steunen vooral op getuigenissen en bekentenissen. Vage vergrijpen zoals “dansen” of aanwezigheid bij “corrupte bijeenkomsten” maken willekeur mogelijk en vergroten het risico op mishandeling en gedwongen verklaringen.

Mensenrechtenorganisaties spreken van een wettelijk vastgelegde hiërarchie waarin religieuze elites praktisch onaantastbaar zijn, terwijl de armste groepen structureel vogelvrij worden verklaard.

Niet het misdrijf, maar je positie bepaalt de straf

In Afghanistan voert de Taliban in stilte een nieuwe wetboek in dat de samenleving verdeelt in vaste sociale klassen. Niet het misdrijf, maar je positie bepaalt voortaan je straf.

  • Geestelijken krijgen bij overtredingen slechts een waarschuwing
  • De elite wordt formeel aangesproken
  • De middenklasse riskeert gevangenisstraf
  • De lagere klasse krijgt daarbovenop lijfstraffen

Daarmee verdwijnt het principe van rechtsgelijkheid volledig uit het rechtssysteem.

Lees ook: Illegale arbeid groeit: duizenden Brazilianen werken zonder papieren in Nederland

Moderne slavernij wereldwijd aanwezig

De situatie in Afghaanse staat niet op zichzelf. Slavernij bestaat vandaag overal maar dan vooral in moderne vormen, vaak buiten het zicht, maar met een enorme omvang. Miljoenen mensen leven onder omstandigheden waarin zij feitelijk geen vrijheid hebben en worden uitgebuit voor arbeid, gedwongen intimiteit of sociale controle.

Moderne slavernij uit zich onder meer in:

  • Dwangarbeid, waarbij mensen onder bedreiging of geweld moeten werken
  • Schuldslavernij, waarin schulden generaties lang worden doorgegeven
  • Gedwongen huwelijken, vaak van minderjarige meisjes
  • Mensenhandel, voor intieme of economische uitbuiting

Waar moderne slavernij opduikt

Moderne slavernij komt voor in conflictgebieden, maar ook in stabiele economieën. Voorbeelden zijn:

  • In Zuid-Azië: waar miljoenen mensen werken in steenfabrieken, textielindustrie en landbouw onder schuldslavernij
  • In delen van West-Afrika: waar traditionele slavernijsystemen informeel blijven voortbestaan
  • In het Midden-Oosten: waar arbeidsmigranten afhankelijk zijn van werkgevers en paspoorten worden ingenomen
  • In Europa: waar slachtoffers opduiken in land- en tuinbouw, schoonmaak, horeca en huishoudelijk werk
  • In Noord-Amerika: waar mensenhandel en arbeidsuitbuiting toenemen binnen gesloten netwerken

Moderne slavernij op de Westerse arbeidsmarkten

In de rijke landen zijn slachtoffers vaak onzichtbaar. Angst voor uitzetting, taalbarrières en afhankelijkheid zorgen ervoor dat misstanden zelden worden gemeld. Op de westerse arbeidsmarkten is moderne slavernij geen randverschijnsel, maar een structureel probleem dat zich verschuilt achter flexibiliteit, goedkope arbeid en complexe ketens.

Slachtoffers werken in sectoren die essentieel zijn voor de economie, maar waar toezicht beperkt is en marges laag zijn. Denk aan arbeidsmigranten in de land- en tuinbouw, distributiecentra, bouw, vleesverwerking, schoonmaak en huishoudelijk werk. Zij worden vastgezet via schulden, afhankelijkheid van werkgevers voor huisvesting en dreiging met ontslag of uitzetting. Formeel is het werk legaal, maar feitelijk ontbreekt elke vrijheid.

Overheden spreken van incidenten, maar opsporingsdiensten en hulporganisaties zien een patroon waarin uitbuiting wordt gefaciliteerd door gebrekkige controle, schijnconstructies en politieke terughoudendheid om economische sectoren hard aan te pakken.

Lees verder onder het bericht >>

Waarom slavernij blijft bestaan

Ondanks internationale verdragen en wetten blijft moderne slavernij hardnekkig bestaan. Oorzaken zijn onder meer:

  • Zwakke handhaving van arbeidswetten
  • Complexe internationale productieketens
  • Armoede en gebrek aan onderwijs
  • Conflicten en politieke instabiliteit
  • Corruptie en straffeloosheid

De Taliban maakt slavernij nu opnieuw expliciet, maar elders blijft zij verborgen achter contracten, schulden en afhankelijkheidsrelaties.

Handhaving, capaciteit en politieke wil ontbreken

Tegelijkertijd zeggen landen, internationale organisaties en instellingen moderne slavernij actief te bestrijden, maar de kloof tussen beleid en praktijk blijft groot. De Verenigde Naties zetten via verdragen en speciale rapporteurs druk op staten om misstanden te melden, terwijl de Internationale Arbeidsorganisatie samen met overheden werkt aan strengere arbeidsnormen.

In de Europese Unie worden bedrijven via nieuwe geving verplicht hun productieketens te controleren op uitbuiting. In theorie klinkt dat daadkrachtig, maar in de praktijk ontbreekt het vaak aan handhaving, capaciteit en politieke wil. Veel maatregelen blijven steken in rapportages en intentieverklaringen, terwijl slachtoffers afhankelijk blijven van ngo’s en klokkenluiders.

Sancties doen zelden pijn

Concreet richten inspanningen zich vooral op:

  • Wetgeving, zoals ketenaansprakelijkheid en meldplichten voor bedrijven
  • Opsporing, via gespecialiseerde teams tegen mensenhandel en dwangarbeid
  • Ondersteuning van slachtoffers, met opvang, juridische hulp en bescherming
  • Druk op bedrijven, via transparantie-eisen, keurmerken en sancties

Critici wijzen erop dat sancties zelden echt pijn doen en dat economische belangen nog te vaak zwaarder wegen dan mensenrechten. Zolang overtredingen goedkoper blijven dan naleving, blijft moderne slavernij voor veel daders een laag risico en voor slachtoffers een dagelijkse realiteit.

Een wereldwijd alarmsignaal

De legalisering van slavernij in Afghanistan is een extreem voorbeeld, maar wel een alarmsignaal. Het toont hoe snel fundamentele rechten kunnen verdwijnen en hoe kwetsbaar mensen zijn wanneer ideologie boven recht wordt geplaatst. Tegelijkertijd confronteert het de wereld met een ongemakkelijke waarheid. Slavernij is geen uitzondering, maar een structureel probleem van deze tijd.

Zolang miljoenen mensen worden uitgebuit zonder bescherming, blijft slavernij bestaan — zichtbaar of verborgen, wettelijk erkend of ontkend.

Bronnen:

Reuters, The Diplomat, Anti-Slaverny International, NPO Kennis