Ga naar de inhoud

Wat gebeurt er met je eigendommen als er een oorlog uitbreekt?

oorlog Bron: © Canva 

Wat gebeurt er met je eigendommen als er oorlog uitbreekt? Die vraag dringt zich op nu duizenden Noren een brief ontvangen dat hun bezittingen door het leger kunnen worden opgeëist. Zodra de nationale veiligheid in het geding komt kan er beslag worden gelegd op voertuigen en gebouwen. Hoe zit dat hier als er in ons land oorlog uitbreekt?

Oorlog maakt burgers onderdeel van defensie

Het Noorse strijdkrachten verstuurt deze week 13.500 zogenoemde ‘voorbereidende vorderingen’. Daarmee laat het leger burgers officieel weten dat hun eigendommen in een crisissituatie direct kunnen worden ingezet voor militaire doeleinden. Zo’n beschikking is één jaar geldig en kan daarna worden verlengd.

Volgens het leger is de boodschap helder: in een oorlogssituatie moet Defensie onmiddellijk kunnen beschikken over cruciale civiele middelen. Het gaat daarbij niet alleen om voertuigen en vrachtwagens voor troepenverplaatsing. Ook boten, zware machines, bouwwerktuigen en zelfs woningen of bedrijfspanden kunnen worden opgeëist. Eigenlijk zo’n beetje alles wat strategisch inzetbaar is als commandopost of noodhuisvesting.

“De vorderingen moeten garanderen dat wij in een oorlogssituatie direct toegang hebben tot middelen die nodig zijn om het land te verdedigen”, aldus het Noorse leger.

De tekst gaat verder onder het bericht >>

Geen complete verrassing

Voor veel ontvangers komt de brief overigens niet als een complete verrassing. In ongeveer 2/3 van de gevallen gaat het om een verlenging van bestaande afspraken die al jaren geleden zijn vastgelegd, meldt Defensie in Noorwegen.

Noorwegen ligt strategisch gevoelig, grenst in het noordelijke puntje aan Rusland en is lid van de NAVO. De verslechterde geopolitieke situatie in Europa maakt dat landen hun defensieplanning zichtbaarder en concreter maken. Waar dit soort regelingen vroeger vooral op papier bestond, worden burgers nu actief geïnformeerd over hun rol in een mogelijke oorlogssituatie.

Dat roept vragen op over eigendomsrecht en compensatie. In Noorwegen is wettelijk vastgelegd dat gevorderde eigendommen later financieel worden gecompenseerd, maar het directe gebruik kan niet worden geweigerd wanneer de staat zich beroept op nationale veiligheid.

De situatie in Nederland

Ook in Nederland geldt dat eigendom niet altijd onaantastbaar is als er oorlog of een nationale noodtoestand uitbreekt. De overheid beschikt over wettelijke instrumenten om civiele middelen te vorderen. Dat gebeurt onder meer via de Oorlogswet en noodwetgeving, waarin staat dat de staat in uitzonderlijke omstandigheden tijdelijk gebruik mag maken van privébezit.

Het Ministerie van Defensie kan in zo’n situatie voertuigen, gebouwen, infrastructuur en andere middelen inzetten voor de krijgsmacht. Denk aan vrachtwagens voor transport, loodsen voor opslag of gebouwen voor opvang en coördinatie. Net als in Noorwegen geldt dat burgers recht hebben op schadevergoeding of compensatie achteraf, maar dat zij in het moment zelf geen veto hebben.

Een belangrijk verschil is dat Nederlandse burgers vooraf meestal géén persoonlijke brief ontvangen waarin expliciet staat dat hun eigendommen kunnen worden gevorderd. De regels bestaan wel, maar blijven grotendeels abstract zolang er geen acute dreiging is.

De tekst gaat verder onder het bericht >>

Eigendom versus veiligheid

De Noorse aanpak maakt duidelijk hoe dun de scheidslijn is tussen privébezit en collectieve veiligheid als oorlog dreigt. Zodra de vlam in de pan slaat, verandert de civiele samenleving in rap tempo in een verlengstuk van de militaire organisatie. Wat nu nog privé is, kan dan tijdelijk een publieke functie krijgen.

Voor Nederland is de boodschap vooral een heldere waarschuwing. Ook hier zijn eigendomsrechten niet absoluut wanneer de nationale veiligheid op het spel staat. Het verschil is vooral dat wij daar minder expliciet aan worden herinnerd.

Bronnen:

Ministerie van Defensie, AD