Bron © Canva Waarom verslaving juist in onrustige tijden of in de winter op de loer ligt
Steeds meer mensen merken dat het dagelijks leven zwaarder aanvoelt dan vroeger. Rekeningen die oplopen, veranderingen in gezondheid of werk, en een gevoel van onzekerheid over de toekomst kunnen je uit balans brengen. In die onrust zoeken velen een uitweg: een glas wijn of eindeloos scrollen op de telefoon. Het lijkt onschuldig, maar juist in dit soort tijden ligt een verslaving sneller op de loer dan je denkt.
Stress en onzekerheid vergroten het risico op verslaving
Stress is een van de belangrijkste risicofactoren voor verslavingsgedrag. Uit onderzoek van onder meer het Trimbos-instituut blijkt dat mensen vaker naar alcohol, medicatie of ander verdovend gedrag grijpen wanneer spanning oploopt. Alcoholgebruik is in Nederland nog altijd veelvoorkomend: ongeveer 8 op de 10 volwassenen drinken weleens alcohol. Een aanzienlijk deel drinkt meer dan de Gezondheidsraad adviseert (maximaal één glas per dag).
Ook andere vormen van verslaving nemen toe. Volgens recente cijfers van de Kansspelautoriteit gokken honderdduizenden Nederlanders online. Een deel ontwikkelt risicovol of problematisch speelgedrag, vooral in periodes van financiële of emotionele druk.
Stress activeert het beloningssysteem in de hersenen. Middelen zoals alcohol of bepaald gedrag (gokken, gamen, social media) geven tijdelijk een prettig gevoel. Maar die verlichting is kortdurend. Daarna ontstaat vaak juist meer onrust of schuldgevoel, waardoor de behoefte aan herhaling groeit.
Minder structuur, meer verleiding
Wanneer vaste patronen wegvallen, bijvoorbeeld door pensionering, werkloosheid, ziekte of thuiswerken, ontstaat er ruimte. Zonder duidelijke dagindeling worden gewoontes sneller ingesleten.
Een extra borrel in de middag. Vaker snacken uit verveling. Nog een uur langer op je telefoon. Kleine verschuivingen kunnen ongemerkt uitgroeien tot dagelijkse patronen. Zeker bij gedragsverslavingen, zoals social media, online shoppen of gokken, is de drempel laag: het is altijd beschikbaar.
Voor 50-plussers speelt bovendien dat levensfases veranderen. Kinderen gaan het huis uit, werk stopt of sociale kring wordt kleiner. Minder structuur kan dan samenkomen met meer tijd alleen, een combinatie die kwetsbaar maakt.
Lees ook: Alcoholproblemen? De virtuele kroeg helpt je de maand door.
De tekst gaat onder het bericht verder >>
Eenzaamheid vergroot de kwetsbaarheid
Eenzaamheid is een belangrijke risicofactor voor verslaving. Volgens cijfers van het CBS voelt bijna de helft van de volwassenen zich weleens eenzaam; een deel ervaart zelfs sterke eenzaamheid. Vooral onder ouderen komt dit relatief vaak voor.
Wie weinig sociale steun ervaart, zoekt sneller troost in middelen of gedrag dat afleidt. Alcohol kan gevoelens tijdelijk dempen. Gamen of scrollen vult lege uren. Maar het onderliggende probleem, gemis aan verbinding, wordt daarmee niet opgelost.
Terugval ligt sneller op de loer
Mensen die eerder te maken hadden met een verslaving blijven gevoelig voor terugval. Verslaving wordt door deskundigen gezien als een chronische aandoening van het brein. Dat betekent dat stressvolle gebeurtenissen, verlies of grote veranderingen oude patronen opnieuw kunnen activeren.
Eén “onschuldig” moment kan dan het begin zijn van hernieuwd gebruik. Juist daarom is alertheid belangrijk, ook jaren na herstel.
Wanneer spreek je van een verslaving?
Niet elke gewoonte is een verslaving. Maar er zijn duidelijke signalen die serieus genomen moeten worden:
- Je grijpt vaker naar alcohol, pillen, gokken, gamen of je telefoon dan je van plan was.
- Het lukt je niet goed om te minderen of te stoppen.
- Je zoekt excuses om door te gaan (“het is maar één keer”, “ik heb dit verdiend”).
- Andere activiteiten raken naar de achtergrond.
- Je hebt steeds meer nodig om hetzelfde effect te voelen (tolerantie).
- Je ervaart onrust, prikkelbaarheid of somberheid als je stopt.
Herken je meerdere van deze signalen? Dan kan er sprake zijn van problematisch gebruik.
Tekst gaat verder onder de video >>
Wat kun je zelf doen om grip te houden? 5 tips
1. Breng structuur aan in je dag
Een vast dagritme vermindert impulsief gedrag. Sta op vaste tijden op, plan maaltijden en zet activiteiten in je agenda. Ook vrijwilligerswerk, sport of een vaste oppasdag bij de kleinkinderen kunnen houvast bieden.
2. Zoek actief verbinding
Sociaal contact verlaagt stresshormonen en vergroot veerkracht. Bel een vriend, sluit je aan bij een wandelgroep of neem deel aan een buurtactiviteit. Juist kleine contactmomenten maken verschil.
3. Kom dagelijks in beweging
Beweging werkt aantoonbaar stressverlagend. Wandelen, fietsen of lichte krachttraining stimuleert de aanmaak van endorfine en verbetert je stemming. Het helpt bovendien tegen slaapproblemen, die vaak samenhangen met verslavingsgedrag.
4. Maak verleiding minder toegankelijk
Praktische aanpassingen helpen. Koop minder alcohol in, verwijder gokapps, stel schermtijdlimieten in of leg je telefoon ’s avonds buiten de slaapkamer. Hoe groter de drempel, hoe kleiner de kans op impulsief gedrag.
5. Wees eerlijk en vraag op tijd hulp
Praten is geen zwaktebod. Bespreek je zorgen met een partner, familielid of vriend. Ook de huisarts kan meedenken. In Nederland zijn verschillende organisaties actief, zoals verslavingszorginstellingen, Jellinek of anonieme zelfhulpgroepen.
Vroeg ingrijpen voorkomt vaak zwaardere problemen.
Verslaving begint klein, gevolgen zijn groot
Een verslaving ontstaat zelden van de ene op de andere dag. Het begint vaak met een gewoonte die langzaam verschuift.
Juist in tijden van onzekerheid is het belangrijk om alert te blijven op je eigen gedrag.
Door structuur aan te brengen, contact te zoeken en eerlijk te kijken naar je gewoontes, kun je veel problemen voorblijven. En lukt dat niet alleen? Dan is hulp dichtbij. Je hoeft het niet zelf op te lossen.
Let op: Startpagina geeft geen medisch advies. Deze informatie is niet bedoeld als vervanging van een consult bij de huisarts. Raadpleeg bij klachten en voor hulp en advies altijd een arts.
Bronnen
Trimbos-instituut, CBS, Gezondheidsraad, Kansspelautoriteit