Bron: Canva. Peniskanker vaker vastgesteld: dit zijn de signalen die je niet mag negeren
Jaarlijks krijgen in Nederland ruim 200 mannen de diagnose peniskanker. Dat klinkt misschien weinig, maar de cijfers van de Nederlandse Kankerregistratie laten een duidelijke stijgende lijn zien. En juist omdat de ziekte zo weinig bekend is, worden de eerste signalen vaak te laat herkend: met grote gevolgen. Want hoe eerder peniskanker wordt ontdekt, hoe groter de kans dat de penis behouden kan blijven.
Arts en onderzoeker Okan Ghedri en uroloog Oscar Brouwer van het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis zijn duidelijk: wacht niet af en maak het bespreekbaar.
De cijfers: een stijgende lijn die niet te negeren is
Peniskanker is zeldzaam, maar de aantallen liggen de laatste jaren structureel hoger dan voorheen. Volgens de Nederlandse Kankerregistratie (IKNL) werden de afgelopen jaren de volgende aantallen geregistreerd:
| Jaar | Aantal diagnoses |
|---|---|
| 2020 | 187 |
| 2021 | 182 |
| 2022 | 210 |
| 2023 | 207 |
| 2024* | 203 |
* Voorlopige cijfers. Bron: NKR-cijfers IKNL, gewijzigd januari 2026.
De aantallen schommelen per jaar, maar liggen recent structureel rond of boven de 200. Dat is geen plotselinge uitbraak, maar wel een duidelijk signaal dat artsen vaker met deze diagnose te maken krijgen dan voorheen.
Wat is peniskanker precies?
Peniskanker ontstaat meestal op de huid van de penis, vaak op de eikel of de voorhuid. Het gaat in de meeste gevallen om plaveiselcelkanker van huid of slijmvlies, in feite een vorm van huidkanker op een intiem lichaamsdeel.
De ziekte treft vooral mannen boven de 60 jaar, maar ook jongere mannen zijn niet gevrijwaard. Ongeveer 5 procent van de patiënten is jonger dan 40 jaar. Omdat het om een intiem lichaamsdeel gaat, praten mannen er niet graag over. Dat maakt peniskanker extra verraderlijk: klachten worden weggewuifd, verstopt of uit schaamte uitgesteld, terwijl een klein plekje juist een belangrijke waarschuwing kan zijn.
Waarom zien artsen een stijging?
Er is niet 1 simpele verklaring, maar artsen wijzen op twee belangrijke factoren:
1. HPV – het humaan papillomavirus: Veel mensen kennen het HPV-virus van baarmoederhalskanker, maar het virus speelt ook een grote rol bij peniskanker. Volgens de richtlijnendatabase is tot 50 procent van de invasieve peniskankers HPV-geassocieerd. Bij voorstadia (zie verderop) ligt dat aandeel nog hoger.
2. Chronische irritatie: Een vernauwde voorhuid is een bekende risicofactor. Peniskanker komt ook aanzienlijk minder voor in landen waar jongens vroeg worden besneden. Toch adviseren artsen besnijdenis niet standaard als preventieve maatregel.
Je kunt peniskanker zien als het ‘broertje’ van baarmoederhalskanker,” zegt uroloog Oscar Brouwer. “HPV speelt in beide gevallen een centrale rol.
Deze klachten moet je serieus nemen
De eerste signalen zijn vaak klein en subtiel, precies waarom ze zo makkelijk gemist worden. Peniskanker kan beginnen als een onschuldig plekje dat maar niet weggaat. Let op de volgende klachten:
- Een plekje op de penis dat niet weggaat
- Een wratje, puistje of zweertje
- Roodheid of uitslag op de eikel of onder de voorhuid
- Korstjes of een ontstoken eikel
- Verharding van de huid
- Vocht of afscheiding uit de penis
- Bloed uit de penis
- Een veranderde geur
- Pijn in de zwellichamen
Deze klachten betekenen lang niet altijd kanker. Maar als een plek blijft bestaan, terugkomt of niet reageert op een crème of zalf, is het verstandig om ermee naar de huisarts te gaan.
“In een vroeg stadium zijn die afwijkingen vaak klein en subtiel. Zelfs huisartsen herkennen de signalen soms niet meteen”, zegt Brouwer. “Dat is nog een reden om bij aanhoudende klachten terug te komen of om doorverwijzing te vragen.
Schaamte zit snelle hulp in de weg
De penis is voor veel mannen sterk verbonden met mannelijkheid en identiteit. Een verandering aan dat lichaamsdeel kan daardoor niet alleen lichamelijk, maar ook mentaal hard aankomen. Sommige mannen hopen dat het vanzelf overgaat. Anderen durven er zelfs met hun partner niet over te praten.
Toch is uitstel precies wat artsen willen voorkomen. Peniskanker is in een vroeg stadium goed te behandelen. Wachten maakt de kans groter dat de ziekte verder groeit of uitzaait naar lymfeklieren, en dan worden de behandelingen zwaarder en de vooruitzichten minder gunstig.
Lees ook: Wat zegt de wetenschap over verband tussen prostaatkanker en microplastics.
Waarom vroege herkenning zo belangrijk is
Het verschil tussen vroeg en laat ontdekken is enorm:
- Vroeg stadium: vaak een lokale, orgaan-besparende behandeling mogelijk.
- Later stadium: gedeeltelijke of zelfs volledige amputatie kan noodzakelijk zijn.
- Uitgezaaid: behandelopties zijn beperkt. Artsen zijn dan aangewezen op chemotherapie, die bij peniskanker nog onvoldoende effectief is.
In het Antoni van Leeuwenhoek loopt onderzoek naar de inzet van immunotherapie bij uitgezaaide peniskanker. Internationaal onderzoek laat zien dat dit toegevoegde waarde kan hebben, maar de belangrijkste boodschap blijft: vroeg erbij zijn is van groot belang.
Voorstadia: bijna niemand kent ze
Niet alleen peniskanker zelf, maar ook voorstadia zijn weinig bekend. Een belangrijk voorstadium heet PeIN, voluit peniele intra-epitheliale neoplasie. Dit is een premaligne afwijking die kan uitgroeien tot kanker. Ook hierbij speelt HPV vaak een rol.
Omdat PeIN zeldzaam is en er weinig onderzoek naar gedaan is, bestaat er relatief veel praktijkvariatie in diagnostiek en behandeling. Dat onderstreept opnieuw hoe belangrijk het is om verdachte afwijkingen serieus te nemen en zo nodig door een specialist te laten beoordelen.
Wat kun je zelf doen?
De allerbelangrijkste stap is eigenlijk heel simpel: negeer veranderingen aan je penis nooit. Ontdek je een plekje, zweertje, wratje, rode uitslag of ongewone afscheiding die maar niet weggaat? Maak dan direct een afspraak bij de huisarts. Denk niet dat je je aanstelt; op tijd aan de bel trekken is juist ontzettend verstandig.
Neem de volgende adviezen ter harte:
- Blijf er niet mee rondlopen: Wacht niet wekenlang af in de hoop dat een plekje vanzelf weer verdwijnt.
- Trek opnieuw aan de bel: Helpt een voorgeschreven zalfje of behandeling van de huisarts niet? Neem daar geen genoegen mee en ga terug.
- Vraag om een doorverwijzing: Twijfel je of voel je je niet gehoord? Vraag dan nadrukkelijk om een verwijzing naar een uroloog of specialist in het ziekenhuis.
- Doorbreek de stilte: Vind je de stap naar de huisarts te groot? Bespreek je klachten dan eerst met je partner. Dat haalt de schaamte eraf en maakt het makkelijker om sneller hulp te zoeken.
- Denk aan de HPV-vaccinatie: Laat je kinderen vaccineren via het Rijksvaccinatieprogramma.
Het HPV-vaccin: Goed om te weten: sinds 2022 is de HPV-vaccinatie ook voor jongens opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Dit vaccin is er dus allang niet meer alleen om baarmoederhalskanker te voorkomen. Het beschermt tegen diverse HPV-gerelateerde kankersoorten, waaronder een aanzienlijk deel van de peniskankers.
Kortom: De stijgende cijfers zijn absoluut geen reden voor paniek, maar wél een oproep tot oplettendheid. Peniskanker is en blijft een zeldzame aandoening, maar de gevolgen van ’te laat ingrijpen’ zijn groot. Laat onbekendheid en schaamte je gezondheid niet in de weg staan. Vertrouw je het niet? Maak die afspraak.
Let op: Startpagina geeft geen medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of specialist.
Bronnen:
Menshealth, kanker.nl, nkr-cijfers.iknl