Draai voor klassieke weergave

Oud-Hollandse stamppot - 7 verrassende weetjes

Nederlanders zijn gek op stamppot. Niet gek, want het is immers ook een oer-Hollands gerecht. Of toch niet? Hoe dat zit leggen wij je uit. Daarnaast geven we meer verrassende feitjes over stamppot. Wij weten zeker dat jij dit nog niet wist!

De beste aardappel voor stamppot

Stamppotten hebben één ding gemeen: er zit aardappel in. Wist je ook welke aardappelsoort het beste is voor stamppot? Dat is de extra kruimige aardappel, ook wel afkokers genoemd. Het grote voordeel van deze aardappel is dat je ‘m bijna niet hoeft te stampen, omdat ‘ie vanzelf al uit elkaar valt’.

Stamppot is niet oud-Hollands

Stamppot staat bekend als een typisch Nederlands gerecht. Maar de vork zit eigenlijk anders in de steel. Wij Hollanders hebben het idee van stamppot namelijk van de Spanjaarden gejat. In oktober van 1574, tijdens de Tachtigjarige Ooorlog, verlieten de Spaanse soldaten halsoverkop het kamp in de stad Leiden. Ze moesten alles achter laten. Zo bleef er ook een pan stamppot, dat leek op hutspot, achter. Omdat dit de bijzondere dag is dat Nederlanders de stamppot ontdekten, wordt er ieder jaar op 3 oktober, bij het vieren van het Leids Ontzet, stamppot gegeten.

Het hoofdingrediënt was vroeger anders

Aardappel is nu het belangrijkste ingrediënt van stamppot. Vroeger was dit de groente pastinaak. Pas in de negentiende eeuw werd de pastinaak vervangen door aardappel. Ook dit is dankzij de Spanjaarden. Zij ontdekten de aardappel en brachten het product naar Nederland.

Eerst werd stamppot niet gestampt

Hoewel de stamppot vanaf 1574 al ongeveer dezelfde ingrediënten, op de aardappel na, bevatte als de huidige stamppot, werd er nog niet gestampt. Het prakken of stampen van de pot wordt pas sinds zo’n 100 jaar geleden gedaan. Gek hé. Hoe zal men stamppot dan hebben genoemd? Wij staan voor een raadsel…

Verschillende namen voor stamppot

De stamppot ‘hete bliksem’ draagt allerlei verschillende namen. In Oost-Nederland wordt het ook wel ‘hemel en aarde’ genoemd en ook in Duitsland serveren ze het onder de naam ‘himmel und erde’. In het noorden van het land noemen ze het ‘stamppot zoete appeltjes’ of ‘pronkjewail’. In het noorden hebben ze ook een aparte naam voor boerenkoolstamppot. Dat noemen ze namelijk ‘mous’. Daarnaast hebben verschillende restaurants hun eigen variatie op de naam stamppot bedacht. Wat is de gekste benaming die jij ooit hebt gezien?

Favoriete stamppot

Boerenkoolstamppot blijkt een grote favoriet te zijn bij vele Nederlanders. Hutspot en zuurkoolstamppot op de klassieke manier komen ook nog wekelijks op tafel. De laatste jaren zien we steeds meer ‘stamppot anders’ gerechten. Een stamppot met bijvoorbeeld een Indische twist met kruiden of stamppot uit de oven of op een andere alternatieve manier klaargemaakt. Ook de veganistische stamppotten zijn in opmars. Het ouderwetse gerecht gaat gewoon mee met de tijd.

Wanneer en waar wordt stamppot het meest gegeten?

Stamppot eten we vooral in de wintermaanden. Dat is niet heel verrassend. Maar wat wel opvalt is dat meer dan de helft van de mensen stamppot zelfs minimaal één keer per week op tafel zet in de winter. In de provincies Friesland, Groningen en Drenthe wordt er erg veel stamppot gegeten. Met lokale producten als verse wintergroenten en aardappelen kan dat natuurlijk ook niet anders.

Ben je benieuwd naar meer oud-Hollandse gerechten? De klassieke keuken is nog steeds razend populair. Bekijk hier de meest populaire nostalgische gerechten. Herken jij deze gerechten nog van vroeger?

Auteurs: Tara Stokdijk & Ilse Bloemendal
Bron: Onderzoek Unox