Draai voor klassieke weergave

Oud-Hollandse stamppot, 9 verrassende weetjes

Nederlanders zijn gek op stamppot. Niet gek, want het is immers ook een oer-Hollands gerecht. Of toch niet? Hoe dat zit leggen we je uit én we geven je nog 9 andere feitjes over stamppot.

Dit is de beste aardappel

Stamppotten hebben één ding gemeen: er zit aardappel in. Wist je ook welke aardappelsoort het beste is voor stamppot? Dat is de extra kruimige aardappel, ook wel afkokers genoemd. Het grote voordeel van deze aardappel is dat je ‘m bijna niet hoeft te stampen, omdat ‘ie vanzelf al uit elkaar valt’. 

Stamppot is niet oud-Hollands

Stamppot staat bekend als iets dat typisch Nederlands is. Maar de vork zit eigenlijk anders in de steel. Wij Hollanders hebben het idee van stamppot namelijk van de Spanjaarden gejat. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog zat Nederland vol met Spaanse soldaten. Zij aten massaal een stamppot dat op hutspot leek. Nederlanders namen dit over en zo is het gerecht in ons land terechtgekomen.

Geschiedenis van de stamppot

1574 is het jaar dat genoemd wordt als hét jaar dat wij Nederlanders stamppot hebben ontdekt. Dat is al even geleden. Hoewel stamppot eigenlijk niet Hollands is, is het wel een heel oud gerecht. In oktober van 1574 verlieten de Spaanse soldaten halsoverkop het kamp in de stad Leiden. Ze moesten alles achter laten. Zo bleef er ook een pan stamppot achter. Omdat dit de bijzondere dag is dat Nederlanders de stamppot ontdekten, wordt er ieder jaar op 3 oktober, bij het vieren van het Leids Ontzet, stamppot gegeten. 

Het hoofdingrediënt was vroeger pastinaak

Aardappel is nu het belangrijkste ingrediënt van stamppot, vroeger was dit de groente pastinaak. Pas in de negentiende eeuw werd de pastinaak vervangen door aardappel. Ook dit is dankzij de Spanjaarden. Zij ontdekten de aardappel en brachten ‘m naar Nederland.

Het begin van stampen

Hoewel de stamppot vanaf 1574 al ongeveer dezelfde ingrediënten, op de aardappel na, bevatte als de huidige stamppot, werd er nog niet gestampt. Het prakken of stampen van de pot wordt pas sinds zo’n 100 jaar geleden gedaan.

Stamppot hete bliksem 

De stamppot ‘hete bliksem’ draagt allerlei verschillende namen. In Oost-Nederland wordt het ook wel ‘hemel en aarde’ genoemd en ook in Duitsland serveren ze het onder de naam ‘himmel und erde’.  In het noorden van het land noemen ze het ‘stamppot zoete appeltjes’ of ‘pronkjewail’. In het noorden hebben ze ook een aparte naam voor boerenkool stamppot. Dat noemen ze namelijk ‘mous’.

Favoriete stamppot

Boerenkoolstamppot blijkt een grote favoriet te zijn bij vele Nederlanders. Hutspot en zuurkool op de klassieke manier komen ook nog wekelijks op tafel. De laatste jaren zien we steeds meer ‘stamppot anders’ gerechten. Een stamppot met bijvoorbeeld een Indische twist en kruiden of in de oven en
op een alternatieve manier klaargemaakt.  

Hoe vaak wordt stamppot gegeten

Stamppot eten we vooral in de wintermaanden. Dat is niet heel verrassend. Maar wat wel opvalt is dat meer dan de helft van de mensen stamppot zelfs minimaal één keer per week op tafel zet in de winter. We eten het nog steeds lekker vaak!

Hier wordt stamppot het meeste gegeten

In de provincies Friesland, Groningen en Drenthe wordt nog steeds veel stamppot gegeten. Met lokale producten als verse wintergroenten en aardappelen kan dat natuurlijk ook niet anders. 

Auteur: Tara Stokdijk