Hoe heet de vorm van geschiedschrijving waarbij democratie als de ultieme bestuursvorm wordt gezien en dictatuur als een fase op weg daarnaartoe?

Ik zou het niet precies weten, maar de eerste term die zo in mij opkomt is teleologische geschiedschrijving: geschiedschrijving vanuit de aanname dat er een 'einddoel' (dan wel eindideaal) is waarheen beschavingen zich ontwikkelen. Hoewel ik vermoed dat deze term eigenlijk vooral van toepassing is op de geschiedsschrijving in vroeger eeuwen, waarin God alles zou besturen naar een bepaald einddoel toe, is deze term misschien ook wel te gebruiken voor de modernere vorm, waarin een democratie als "hoger" wordt gezien dan een dictatuur, zoals je omschrijft.

(Uiteraard niet te verwarren met "theologisch". Afkomstig van het griekse Telos, doel.)

Ik zat te denken aan historisch materialisme (van Marx) of een vergelijkbare deterministische stroming. Maar dat ging eigenlijk meer over de dictatuur van de massa.
Maar mensen als Sartre verdedigde wel de sovjetdictatuur daarmee, dat het tijdelijk zou zijn. Maar ik vraag me af of je zoiets bedoelt. Misschien bedoel je het jaren 80 optimisme, na de val van de muur, dat alle landen uiteindelijk democratisch zullen worden. Fukuyama schreef daar een boek over. Maar ik weet niet hoe die stroming heet. Grenzeloos optimisme misschien.

Sorry, dat is geen geschiedschrijving, dat is filosofie.

Bestaan er dan verschillende vormen van geschiedschrijving? Geschiedschrijving dient volledig gebaseerd te zijn op feiten. Die worden geregistreerd.

Ik zou zeggen het verschil tussen objectieve en subjectieve geschiedschrijving, waarvan de laatste niet wenselijk is (maar vaak ook onontkoombaar).

Dank voor de reacties. Wat ik zoek is helaas nog niet genoemd.

@Edraket: Gebaseerd op feiten, ja. Maar een geschiedschrijver zal hier doorgaans ook een interpretatie aan toe (moeten) voegen. Het is zelfs (bijna) onmogelijk om dat niet te doen. Dit gebeurt namelijk zelfs al bij de selectie van de feiten- doorgaans zijn er namelijk veel te veel gegevensom ze allemaal te nemen in je studie. Heel simpel voorbeeld. je bent biograaf van Hitler. Wil je echt vermelden dat hitler op 21 september 1941 gerecht 'a' at, op 22 september gerecht 'b', op 23 september gerecht 'c', enzovoort? De meeste historici zullen dat (mochten ze zulke gegevens toevallig hebben), weglaten. Waarom? Omdat het als niet relevant wordt gezien in de context en je studie moet leesbaar blijven. TENZIJ natuurlijk in je studie het gaat om de vraag of hitler al dan niet vegetarisch was ... Daarmee is zelfs de keuze voor het al dan niet noemen van dergelijke triviale feiten al een subjectieve vorm van geschiedschrijving.

Nu, in mei 2026, is het acht jaar geleden dat ik deze vraag heb gesteld. Ik heb er nog geen bevredigend antwoord op ontvangen, en daarom ben ik zelf weer eens op zoek gegaan naar het antwoord... ...en dat heb ik gevonden! Door de vraag in het Engels aan Google te stellen en AI een antwoord te laten zoeken, kreeg ik het antwoord: Whig-geschiedenis. Wikipedia heeft er een website aan gewijd: https://nl.wikipedia.org/wiki/Whig-geschiedenis Op die website vind je: 'Whig-geschiedenis is een manier van geschiedschrijving waarbij het verleden wordt opgevat als een onvermijdelijke ontwikkeling die leidt tot vooruitgang, naar meer vrijheid en verlichting. Het hoogtepunt van deze ontwikkeling is de vorming van staten met een constitutionele democratie, bijvoorbeeld een constitutionele republiek of een constitutionele monarchie.' en 'De term Whig-geschiedenis werd in 1931 geformuleerd door de Britse geschiedkundige Herbert Butterfield in een klein boekje dat van grote invloed werd: The Whig Interpretation of History.' De Engelstalige versie ervan is nog uitgebreider: https://en.wikipedia.org/wiki/Whig_history Ik ben heel blij dat ik het antwoord heb (terug)gevonden! Dat maakt mijn dag goed!

Een van de prominentste mikpunten van de kritiek onder historici op deze wijze van geschiedschrijving was de Britse historicus en politicus Thomas Macaulay (1800-1859). Zijn benadering van de geschiedenis van Engeland (of Groot-Brittannië) kreeg veel kritiek vanwege zijn eenzijdigheid en zijn zelfgenoegzaamheid. Ik vind het een heel interessant onderwerp! Voor wie er (ook) meer over wil lezen, zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Thomas_Macaulay