Ga naar de inhoud

Slopende bijwerkingen antibiotica, patiënten waarschuwen voor zwaar letsel

antibiotica slikken Bron: © Canva. Sommige antibiotica veroorzaken onverwacht risicovolle bijwerkingen. 

Antibiotica redden jaarlijks talloze levens, maar sommige middelen veroorzaken onverwacht risicovolle bijwerkingen. Dat blijkt uit recente meldingen van patiënten en waarschuwingen van medische autoriteiten. Vooral een specifieke groep antibiotica, de zogeheten fluorochinolonen, ligt onder een vergrootglas. Hoewel de bijwerkingen zeldzaam zijn, kunnen ze in sommige gevallen blijvend schade veroorzaken.

Je verwacht het waarschijnlijk niet wanneer je naar de huisarts gaat met een infectie. Toch kan een antibioticakuur in uitzonderlijke gevallen leiden tot ernstige klachten aan spieren, pezen of zenuwen.

De tekst gaat onder het X-bericht verder >>

Van fitte sporter naar rolstoel

Voor de 30-jarige Raoul van der Made veranderde zijn leven drastisch na een antibioticakuur. Hij kreeg het middel ciprofloxacine voorgeschreven tegen een urineweginfectie. Kort na het begin van de kuur voelde hij zich steeds slechter.

Tijdens een rondje hardlopen ging het mis. “Na 900 meter zakte ik in elkaar, ik kon niet meer staan”, vertelt hij over zijn ervaring in AVROTROS Radar. Ook Mandy, een fanatieke hardloper van 48 jaar, krijgt een vergelijkbaar middel voorgeschreven: ofloxacine. Niet lang daarna krijgt ze hevige pijn in haar benen. Ondanks de klachten krijgt ze het advies om de kuur af te maken. Beide patiënten ontwikkelen ernstige spier- en peesklachten die hun dagelijks leven drastisch veranderen.

Peesklachten en zenuwschade zijn bekende zeldzame bijwerkingen van fluorchinolonen. Dat ze ernstig en invaliderend kunnen zijn blijkt ook uit meldingen die Lareb heeft ontvangen.

Antibiotica die eigenlijk alleen voor ernstige infecties bedoeld zijn

De antibiotica waar het hier om gaat behoren tot de groep fluorochinolonen. Denk aan middelen als ciprofloxacine en ofloxacine. Deze antibiotica worden gebruikt bij ernstige bacteriële infecties wanneer andere medicijnen onvoldoende werken. Toch worden ze nog relatief vaak voorgeschreven. In Nederland gebeurt dat naar schatting ongeveer 400.000 keer per jaar, aldus Radar.

Hoewel de kans op ernstige bijwerkingen klein is, kan het absolute aantal patiënten met klachten daardoor toch oplopen.

Volgens medische literatuur kunnen fluorochinolonen bij een klein deel van de patiënten ontstekingen of zelfs scheuren van pezen veroorzaken. Die kans ligt tussen ongeveer 0,01 en 0,1 procent, blijkt uit onderzoek in het medische vakblad Huisarts en Wetenschap. Daarnaast kunnen zenuwklachten zoals tintelingen, gevoelloosheid of spierzwakte optreden.

Veel patiënten weten niets van de risico’s

Uit een enquête onder gebruikers van deze antibiotica blijkt dat veel patiënten nauwelijks worden geïnformeerd over mogelijke risico’s. Van de ondervraagden zegt 75 procent dat arts of apotheker hen niet heeft gewezen op de kans op ernstige bijwerkingen, meldt Radar.

Bijna de helft van de gebruikers geeft aan daadwerkelijk bijwerkingen te ervaren. Een aanzienlijk deel van hen noemt die klachten zelfs invaliderend. Bijwerkingencentrum Lareb bevestigt dat ernstige klachten kunnen voorkomen.

“Peesklachten en zenuwschade zijn bekende zeldzame bijwerkingen van fluorchinolonen. Dat ze ernstig en invaliderend kunnen zijn blijkt ook uit meldingen die Lareb heeft ontvangen”, stelt directeur Agnes Kant van Bijwerkingencentrum Lareb.

Volgens haar is het daarom belangrijk dat patiënten goed worden geïnformeerd en weten wanneer ze contact moeten opnemen met hun arts.

Autoriteiten waarschuwen al jaren

De risico’s van deze antibiotica zijn al langer bekend bij toezichthouders. Het Europees Medicijnagentschap concludeerde in 2018 na een groot onderzoek dat artsen zeer terughoudend moeten zijn met het voorschrijven van deze middelen.

De organisatie waarschuwde toen voor “ernstige, invaliderende en mogelijk blijvende bijwerkingen”, aldus Radar. Ook het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen herhaalde in 2023 dat deze antibiotica alleen gebruikt moeten worden wanneer andere behandelingen niet geschikt zijn.

Daarnaast kregen artsen opnieuw het advies om patiënten expliciet te informeren over de mogelijke risico’s van deze medicijnen.

Wie is verantwoordelijk?

De vraag wie verantwoordelijk is voor goede voorlichting blijkt lastiger te beantwoorden. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen kan artsen wel adviseren, maar niet verplichten om bepaalde waarschuwingen te geven.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op het zorgsysteem, maar kan onmogelijk elke individuele arts controleren, meldt de organisatie in een reactie. Daardoor blijft de uiteindelijke beslissing over het voorschrijven en het informeren van patiënten grotendeels bij de behandelend arts.

Wat kun jij doen?

Gebruik je een antibioticum uit de groep fluorochinolonen en krijg je klachten zoals spierpijn, peesklachten, tintelingen of gevoelloosheid? Neem dan direct contact op met je arts.

Daarnaast kun je mogelijke bijwerkingen melden bij Bijwerkingencentrum Lareb. Zulke meldingen helpen onderzoekers en artsen om beter inzicht te krijgen in de risico’s van medicijnen.

Ondertussen proberen patiënten zoals Raoul verandering af te dwingen. Hij is een petitie gestart om ervoor te zorgen dat patiënten vooraf beter worden geïnformeerd over mogelijke risico’s. Zo kun jij samen met je arts een weloverwogen keuze maken voordat je met antibiotica begint.

LET OP: Startpagina geeft geen medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.

Bronnen:

AVROTROS Radar, Bijwerkingencentrum Lareb, Huisarts en Wetenschap