Het lijkt erop dat je gebruik maakt van een verouderde browser, niet alle functies van Startpagina zullen hiermee werken. Update je browser om sneller en veiliger te browsen.

Draai voor klassieke weergave

Woord van het jaar: een terugblik van 15 jaar

De eerste Nederlandse verkiezing voor Woord van het jaar is in 2007 opgezet door Van Dale. Sindsdien kan je elk jaar in december online stemmen op jouw favoriete woord van het jaar. Wanneer je kijkt naar de betekenis en uitleg van het winnende woord, krijg je op een bijzondere manier te zien wat er in elk jaar speelde. We nemen je graag mee terug in de tijd!

15x het woord van het jaar, terugblik op afgelopen jaren:

1. Prikspijt: het woord van het jaar 2021

Ook in 2021 heeft COVID-19 een grote invloed op ons leven en zorgde de nog altijd heersende pandemie voor nieuwe woorden. Het woord van afgelopen jaar was dan ook prikspijt. Van Dale omschrijft prikspijt als "spijt dat iemand heeft van het feit dat hij/zij zich heeft laten vaccineren tegen een bepaalde besmettelijke ziekte". Het woord prikspijt kan ook worden opgevat dat er na de vaccinatie klachten zijn of omdat de vaccinaties op dit moment toch niet de ultieme oplossing lijken te zijn. 

2. Anderhalvemetersamenleving: het woord van 2020

2020 was het jaar dat we met z’n alle realiseerden dat COVID-19 helaas niet zomaar een griepje was. Er werden voor het eerst allerlei maatregelen getroffen, waaronder het advies voor het houden van de anderhalve meter afstand. Je kunt wel zeggen dat we een ‘anderhalvemetersamenleving’ waren geworden. Van Dale omschrijft het winnende woord van 2020 als volgt: “een samenleving die zo is ingericht dat burgers in de publieke ruimte en in publiek toegankelijke locaties ten minste anderhalve meter afstand tot anderen bewaren, m.n. ter voorkoming van virusepidemieën.”

3. Boomer: het woord van 2019

 In 2019 werd het nieuwe Klimaatakkoord bekend gemaakt. Een bijzondere gebeurtenis, als je beseft dat dit maar eens in de 31 jaar plaatsvindt. Klimaatspijbelaar stond op de tweede plek – hiermee wordt gedoeld op de klimaatactiviste Greta. In plaats van naar school gaan, voerde ze actie voor het klimaat. Klimaatdrammer stond op nummer 3, dat is iemand die hamert op de noodzaak van – in de ogen van critici draconische – klimaatmaatregelen. Het was duidelijk dat er een nieuw denkbeeld ontstaan was. 

Boomer was het winnende woord van 2019. Van Dale: “een persoon van gevorderde leeftijd, met ouderwetse denkbeelden of conservatieve opvattingen, synoniem fossiel.”

4. Blokkeerfries: het woord van 2018

Elk jaar rondom de decembermaanden zijn er weer discussies over Zwarte Pieten. Gek genoeg is dit in 2018 pas begonnen. 34 Friezen blokkeerden de snelweg, zodat het anti-Zwarte Piet-protest niet door kon gaan, Een veelbesproken gebeurtenis, met een uniek woord van het jaar: blokkeerfries. Van Dale schrijft dat het woord staat voor: “elk van de personen die in Friesland een wegblokkade hebben opgezet, met als doel om anderen te verhinderen te demonstreren tegen een aspect van de sinterklaastraditie: de huidskleur van de pieten.”

5. Appongeluk: het woord van 2017 

Het winnende woord van 2017 was geen leuk woord: appongeluk. Van Dale omschrijft het woord als: “een ongeval waarbij een verkeersdeelnemer betrokken is die aan het appen was.” Ondanks het verbod op het niet-handsfree bellen in de auto, vonden er in 2017 veel auto-ongelukken plaats, omdat mensen met hun telefoon bezig waren tijdens het autorijden. Sinds 2002 is er een officieel verbod op het niet hands-free bellen. 

6. Treitervlogger: het woord van 2016

Kan je je nog iets over de treitervlogger herinneren? Dit was de bijnaam van een vlogger uit Zaandam: genaamd Ismail Ilgun. Vanwege de acties in zijn vlogs, werd hij al snel een treitervlogger genoemd. Van Dale omschrijft het winnende woord van het jaar 2016 als: “een ander woord voor iemand die videoblogs maakt van het treitergedrag van zijn vrienden en door dit gedrag te filmen en de film te publiceren, ook zelf overlast veroorzaakt!”.

Tegenwoordig is Ismail een geslaagde jongerencoach en heeft hij het treitervloggen gelukkig achter zich gelaten. 

7. Sjoemelsoftware: het woord van 2015

In 2015 werd bekend dat bepaalde automerken sjoemelden met bepaalde testuitslagen. Zo bleek de daadwerkelijke CO2 uitstoot veel hoger dan wat uit de test kwam. Naast dit schandaal bleken ook fabrikanten van smartphones testresultaten beïnvloed hebben. Belachelijk natuurlijk – vandaar dat sjoemelsoftware het winnende woord van 2015 was. Van Dale: “software om de testresultaten van een apparaat positief te beïnvloeden, m.n. zulke software die in auto's wordt gebruikt om de CO2-uitstoot gunstiger voor te stellen.”

8. Dagobertducktaks: het woord van 2014

In 2014 kwam de FNV (Nederlandse vakbond) met een veelbesproken voorstel. Personen die boven de honderdduizend euro spaargeld hadden, moesten hierover belasting gaan betalen. Dit bedrag werd ook wel dagobertducktaks genoemd. Van Dale omschrijft het woord als volgt: “een speciale belasting geheven over het vermogen van superrijke mensen. Ook wel superrijkentaks, of hyperrijkentaks genoemd.”

9. Selfie: het woord van 2013

Het woord selfie is tegenwoordig niet meer weg te denken uit onze woordenschat. Toch was het in 2013 een nieuw begrip, een selfie. Volgens Van Dale staat het voor: “een fotografisch zelfportret, vaak gemaakt met de camera op armlengte (of met een selfiestick) en gepubliceerd op een sociaalnetwerksite”. Men vond de term zo bijzonder, dat het een paar jaar geleden verkozen werd tot het nieuwe woord van het jaar.

10. Project X: het woord van 2012 

In 2012 stuurde een 15-jarige tiener op Facebook een uitnodiging voor haar verjaardag in Haren naar bijna 80 vrienden. Ze zette het evenement op openbaar, zodat vrienden andere vrienden konden meenemen. Binnen een paar dagen melden duizenden mensen zich aan. Project X was geboren. Het mondde uit in een bijeenkomst van duizenden jongeren en verschillende rellen. Van Dale: “feest waarvoor via sociale media gasten worden uitgenodigd, die in zulke groten getale komen dat het feest enorm uit de hand loopt [ontleend aan de filmtitel Project X]”

11. Tuigdorp: het woord van 2011

Tuigdorp was het winnende woord van 2011. Van Dale: “een plek waar veelplegers geïsoleerd van de samenleving wonen, bijvoorbeeld in wooncontainers.” Het woord tuigdorp werd voor het eerst gebruikt door de PVV. Dit werd niet door iedereen goed ontvangen, kan jij het je nog herinneren? 

12. Gedoogregeling: het woord van 2010

In 2010 werd er gekozen voor een rechts kabinet, iets waar al jaren geen sprake van was. Het kabinet bestond in 2010 uit de VVD, CDA en PVV. Het woord van 2010 - gedoogregeling - staat voor: “een minderheidsregering die voor besluitvorming op bepaalde beleidsterreinen gesteund wordt door een gedoogpartij, d.w.z. een partij die niet tot de regering behoort, maar een gedoogakkoord met de coalitiepartijen heeft gesloten.” 

13. Ontvrienden: het woord van 2009

Heb jij al een keer iemand ontvriend? Dit houdt in dat je iemand verwijderd als vriend op social media. In 2009 was social media enorm in opkomst en werd de term ‘ontvrienden’ geboren. Volgens Van Dale is de betekenis van dit begrip: "virtuele vrienden dumpen door deze te schrappen uit vriendenlijstjes op vriendensites.” 

14. Swaffelen: het woord van 2008

Swaffelen staat voor: "het laten slingeren van het mannelijk geslachtsdeel en er moedwillig tegen een object aantikken, o.a. het het oogmerk om een ander of zichzelf op te winden.” Toen een Nederlandse student swaffelde en hiervan een video-opname maakte, onstond er veel media-aandacht en was de term geboren. Naar aanleiding hiervan werd in het televisieprogramma Spuiten en Slikken een oproep gedaan om het swaffelen van andere objecten te filmen. Er was zelfs een Nationale Swaffeldag. Tja, wat moeten we hier verder over zeggen.

15. Bokitoproof: het woord van 2007

Bokito is een aap die menig Nederlander niet meer zal vergeten. De grote gorilla die ontsnapte uit zijn verblijf en verwondde daarna een vrouw (een trouwe bezoeker). Het werd wereldnieuws. Bokitoproof werd daarom in 2015 verkozen tot het woord van het jaar. Van Dale: “bestand tegen (de gevolgen van) vernielzuchtig gedrag (van dieren) en vandalisme (van mensen).”

Het woord van 2006

In 2006 bestond het woord van het jaar nog helemaal niet. Jammer he! Hoewel het gekozen woord van het jaar  zelf misschien niet eens zo speciaal is, laat het wel goed zien wat er in het betreffende jaar allemaal speelde. Het is een unieke weergave om terug te blikken naar het verleden aan de hand van deze woorden.

Lees ook:

Auteur: Ilse Bloemendal