Bron: Canva. Spasmofilie is allesbehalve zeldzaam.
Spasmofilie is een aandoening die veel mensen treft, maar die tegelijkertijd moeilijk te herkennen én te diagnosticeren is. De klachten zijn divers, vaag en overlappen met andere aandoeningen, waardoor patiënten soms jarenlang rondlopen zonder duidelijke diagnose. Toch is spasmofilie allesbehalve zeldzaam. In dit artikel lees je alles over wat spasmofilie is, hoe je het herkent en wat je eraan kunt doen.
Wat is spasmofilie?
Spasmofilie is een toestand van verhoogde prikkelbaarheid van het zenuwstelsel, waarbij spieren en zenuwen overgevoelig reageren op prikkels van buitenaf of van binnenuit. De naam is afgeleid van het Griekse woord voor spasme en filie, wat gevoeligheid of neiging betekent.
De aandoening is vooral bekend in Europa, met name in België, Frankrijk en Nederland. In Engelstalige landen spreekt men vaker van het hyperventilatiesyndroom of neuromusculaire hyperexciteerbaarheid. Spasmofilie is geen officieel erkende ziekte in internationale medische classificaties zoals de DSM of ICD, maar wordt wel veelvuldig gediagnosticeerd in de huisartsenpraktijk.
Hoe vaak komt spasmofilie voor?
Exacte prevalentiecijfers zijn moeilijk te geven, juist omdat spasmofilie geen officiële diagnose is. Schattingen suggereren dat tot 10% van de westerse bevolking op enig moment klachten ervaart die passen bij het spasmofiliespectrum. Vrouwen worden vaker gediagnosticeerd dan mannen, met een verhouding van ongeveer 3:1.
Een belangrijk onderliggend probleem is magnesiumtekort. Volgens onderzoek van het Radboud UMC heeft een klein maar significant deel van de bevolking, zo’n 1 à 2%, een magnesiumtekort dat niet met voeding alleen te verhelpen is. Bredere subklinische tekorten, waarbij bloedwaarden nog normaal zijn maar weefselniveaus al gedaald zijn, komen echter veel vaker voor.
Symptomen van spasmofilie
De symptomen van spasmofilie zijn zeer divers en kunnen per persoon sterk verschillen. Ze zijn onder te verdelen in acute aanvallen en chronische klachten.
Acute aanval (tetanie-aanval)
Tijdens een aanval versnelt de ademhaling en wordt deze oppervlakkig, ook wel hyperventilatie genoemd. Hierdoor daalt het CO₂-gehalte in het bloed, wat leidt tot:
- Krampen in handen en voeten.
- Stijfheid in de spieren.
- Tintelingen in handen, voeten en rond de mond.
- Hartkloppingen en beklemmend gevoel op de borst.
- Duizeligheid en wazig zicht.
- Misselijkheid en zweten.
- Gevoel van paniek of dreigende catastrofe.
De meest kenmerkende uiting is de zogenaamde “verlostershand” of “klauwstand”: De vingers krommen naar binnen. De duim trekt naar de handpalm. De hand lijkt op een klauw of een hand die iets vastgrijpt. De voeten kunnen naar binnen krullen.
Chronische klachten
Naast acute aanvallen zijn er ook langdurige, sluimerende klachten:
- Chronische vermoeidheid.
- Slaapproblemen en rusteloze benen.
- Darmproblemen (prikkelbare darm).
- Hoofdpijn.
- Angstgevoelens en stemmingswisselingen.
- Concentratieproblemen.
Frustrerend syndroom
Buiten een aanval zie je niets. Iemand met spasmofilie ziet er volkomen gezond uit, wat het syndroom extra frustrerend maakt. Patiënten worden daardoor soms niet serieus genomen door hun omgeving of zelfs door artsen.
Oorzaken van spasmofilie
Spasmofilie kent zowel fysieke als psychologische oorzaken. Vaak is er sprake van een combinatie van beide.
Mineralen- en vitaminegebrek
De meest genoemde fysieke oorzaak is een tekort aan:
- Magnesium essentieel voor de ontspanning van spieren en de geleiding van zenuwprikkels.
- Calcium speelt een grote rol bij spiersamentrekkingen.
- Vitamine D ondersteunt de opname van calcium en de werking van het zenuwstelsel.
Stress en psychologische factoren
Chronische stress en overprikkeling van het zenuwstelsel zijn belangrijke triggers. Veel onderzoekers zien spasmofilie als nauw verwant aan een paniekstoornis: patiënten raken bang voor de symptomen zelf, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat van angst naar hyperventilatie naar meer symptomen naar meer angst.
Hormonale factoren
Hormonale schommelingen, zoals bij de menstruatiecyclus, zwangerschap of de overgang, kunnen de prikkelbaarheid van spieren en zenuwen verhogen. Dit verklaart mede waarom vrouwen vaker getroffen worden.
Andere factoren
- Slaaptekort en overbelasting.
- Ontstekingsprocessen.
- Metaalbelasting (zware metalen).
- Onvoldoende lichaamsbeweging.
Diagnose: hoe wordt spasmofilie vastgesteld?
De diagnose is complex, juist omdat de symptomen overlappen met andere aandoeningen zoals fibromyalgie, angststoornissen en schildklierproblemen. Een arts kan de volgende onderzoeken uitvoeren:
- Bloedonderzoek om tekorten aan magnesium, calcium en vitamine D op te sporen.
- Chvostek-teken tikken op de wang bij het oor; bij spasmofilie trekt de mondhoek onwillekeurig op.
- Trousseau-teken opblazen van een bloeddrukmanchet; bij spasmofilie trekt de hand krampachtig samen.
- Elektromyogram (EMG) meting van zenuw- en spieractiviteit.
Behandeling van spasmofilie
Er bestaat geen eenduidige behandeling. De aanpak hangt af van de onderliggende oorzaak en is vaak multidisciplinair.
1. Suppletie en voeding
Bij aangetoonde tekorten wordt suppletie van magnesium, calcium en/of vitamine D aanbevolen. Magnesiumrijke voeding zoals noten, zaden, groene bladgroenten en volle granen kan ook bijdragen.
2. Psychologische behandeling
Bij een sterke psychologische component is cognitieve gedragstherapie (CGT) effectief bewezen. Hierbij leert de patiënt anders omgaan met angst en lichamelijke sensaties. Bij ernstige aanvallen kunnen tijdelijk angstremmers worden voorgeschreven.
3. Ademhalingstechnieken
Omdat hyperventilatie een centrale rol speelt, zijn ademhalingsoefeningen en hartcoherentietechnieken zeer waardevol. Ze helpen het CO₂-niveau te stabiliseren en de aanval te doorbreken.
4. Leefstijl
Een holistische aanpak omvat:
- Stressreductie via mindfulness, yoga of meditatie.
- Regelmatige, matige beweging.
- Goede slaaphygiëne.
- Fytotherapie kruidengeneeskunde zoals valeriaan of passiebloem kan het zenuwstelsel kalmeren.
- Acupunctuur kan helpen bij het reguleren van zenuwprikkelbaarheid en spierspanning.
Spasmofilie vs. fibromyalgie: wat is het verschil?
Spasmofilie en fibromyalgie worden regelmatig verward. Bij fibromyalgie staan chronische, wijdverspreide pijn en drukpijnlijke punten centraal. Bij spasmofilie zijn het juist de spierkrampen, tintelingen en de relatie met hyperventilatie en mineraal tekorten die op de voorgrond staan. Beide aandoeningen kunnen echter gelijktijdig voorkomen.
Veelzijdig en onderschat syndroom
Spasmofilie is een veelzijdig en onderschat syndroom dat een grote impact kan hebben op de kwaliteit van leven. De combinatie van fysieke tekorten, stress en psychologische factoren maakt het tot een uitdaging voor zowel patiënt als arts. Toch biedt een gerichte, holistische aanpak voor de meeste mensen aanzienlijke verlichting, mits de aandoening tijdig wordt herkend.
Let op: Startpagina geeft geen medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.