Bron: Canva. Wie al bezit heeft, bouwt makkelijker méér bezit op.
Wie een huis bezit, aandelen heeft of geld kan investeren, ziet zijn vermogen vanzelf groeien. Wie leeft van alleen een salaris, merkt dat boodschappen, huren en vaste lasten steeds meer van dat inkomen opslokken. Hoe de rijken steeds rijker worden en de armen armer.
Het Centraal Planbureau (CPB) geeft aan dat het Nederlandse belastingstelsel de verschillen tussen arm en rijk niet kleiner maakt, soms zelfs vergroot. De rijkste huishoudens profiteren volgens onderzoekers relatief het meest van fiscale voordelen en belastingconstructies.
Hoogste bomen vangen minder wind
Waar vroeger vaak werd gedacht dat Nederland een van de meest eerlijke belastinglanden ter wereld is, schuiven economen nu steeds vaker een ongemakkelijke conclusie naar voren. De hoogste inkomens weten juist het slimst gebruik te maken van regels die bedoeld zijn voor stimulering van vermogen en ondernemerschap.
Het nieuwste CPB-rapport draagt veelzeggend de titel ‘De hoogste bomen vangen minder wind’. Volgens het planbureau stijgt het aandeel van het totale inkomen dat naar de rijkste 1 procent gaat al jaren stevig. Tussen 2011 en 2019 groeit dat aandeel van 12 naar 15 procent.
Vooral de absolute top profiteert sterk. De hoogste 0,01 procent van de inkomens ziet het reële inkomen in die periode zelfs met ongeveer 70 procent stijgen, terwijl lage en middeninkomens gemiddeld slechts enkele procenten vooruitgaan.
Volgens het CPB komt dat niet alleen doordat rijke mensen meer verdienen, maar ook doordat inkomsten uit vermogen veel sneller groeien dan lonen. Beleggingen, vastgoed en bedrijfswinsten leveren structureel meer op dan gewoon werk. “Inkomsten uit bedrijfswinsten en beleggingen ontwikkelden zich de afgelopen decennia veel gunstiger dan salarissen van werknemers en ambtenaren”, aldus CPB-onderzoeker Arjan Lejour tegenover de NOS.
Werken loont, alleen bezit loont méér
De kern van het probleem zit volgens veel economen in het verschil tussen inkomen uit arbeid en inkomen uit vermogen. Wie werkt voor salaris betaalt vaak direct belasting. Wie vermogen bezit, kan belasting uitstellen, spreiden of slim structureren.
Vermogende Nederlanders brengen geld bijvoorbeeld onder in een besloten vennootschap, waardoor belastingheffing soms jarenlang wordt doorgeschoven. Daardoor ligt de effectieve belastingdruk voor sommige zeer rijke Nederlanders lager dan voor mensen met een modaal salaris.
Daarnaast profiteren huizenbezitters van fiscale voordelen zoals hypotheekrenteaftrek, terwijl huurders die voordelen niet hebben. Ook pensioenopbouw levert belastingvoordeel op voor mensen die voldoende inkomen hebben om eraan mee te doen.
Volgens het CPB ontstaan daardoor steeds grotere verschillen tussen groepen Nederlanders. Huiseigenaren bouwen vermogen op doordat woningen duurder worden, terwijl huurders vaak nauwelijks kunnen sparen.
De wieg bepaalt steeds vaker de toekomst
Economen maken zich vooral zorgen over de gevolgen op langere termijn. Als vermogen binnen families blijft groeien, krijgen kinderen van rijke ouders automatisch een voorsprong.
Wie opgroeit in een gezin met spaargeld, een koopwoning en financiële ruimte, kan makkelijker studeren, investeren of een eerste huis kopen. Mensen zonder die financiële basis beginnen juist met achterstand.
Het CPB waarschuwt dat kansen daardoor steeds minder afhangen van talent of inzet en steeds meer van afkomst. Dat schaadt volgens onderzoekers uiteindelijk ook de economie, omdat talent minder goed wordt benut.
Ook organisaties zoals Oxfam Novib slaan alarm. In recente onderzoeken stelt Oxfam dat superrijken wereldwijd meer economische en politieke invloed krijgen. Volgens de organisatie gebruiken miljardairs hun vermogen steeds zichtbaarder om invloed uit te oefenen op beleid, media en belastingregels.
Waarom veel mensen het gevoel hebben achter te blijven
Ondertussen merken veel huishoudens vooral dat het dagelijks leven duurder wordt. Huren stijgen, boodschappen worden duurder en koopwoningen blijven voor starters vaak onbereikbaar.
Daardoor ontstaat bij veel Nederlanders het gevoel dat hard werken minder oplevert dan vroeger. Op sociale media verschijnen steeds vaker berichten van mensen die zeggen dat sparen nauwelijks nog lukt, terwijl huizenprijzen en aandelenkoersen blijven stijgen.
Die frustratie groeit verder doordat de rijkste Nederlanders vaak juist profiteren van stijgende vastgoedprijzen en rendement op beleggingen. Wie al bezit heeft, ziet het vermogen daardoor sneller groeien zonder extra arbeid.
Den Haag zoekt oplossingen
Volgens het CPB kan de overheid de groeiende ongelijkheid wel degelijk afremmen. Onderzoekers noemen onder meer:
- minder belastingvoordelen voor grote vermogens;
- beperkingen op belastinguitstel via besloten vennootschappen;
- eerlijkere belasting op vermogen en arbeid;
- versobering van fiscale voordelen rond woningen en erfenissen.
Ook klinkt steeds vaker de roep om hogere belastingen op extreem grote vermogens. De Franse econoom Gabriel Zucmanpleit bijvoorbeeld voor extra belasting op vermogens boven de honderd miljoen euro.
Het onderwerp ligt politiek gevoelig. Tegenstanders waarschuwen dat hogere belastingen investeringen en ondernemerschap kunnen afremmen. Voorstanders vinden juist dat de huidige situatie de samenleving steeds schever maakt.
- Lees ook:
Je kassabon in de supermarkt bepaalt hoe rijk je je voelt
Dit is Hollywood in tijden van crisis: is deze luxe-cultuur nog te verantwoorden?
Kloof raakt iedereen
De discussie over de groeiende kloof tussen arm en rijk gaat allang niet meer alleen over miljonairs of topbestuurders. Het raakt inmiddels ook starters, huurders, gepensioneerden en middeninkomens die merken dat vermogen steeds belangrijker wordt dan salaris.
En precies daar wringt het volgens veel economen. Wie al bezit heeft, bouwt makkelijker méér bezit op. Wie niets heeft, moet steeds harder werken om hetzelfde niveau vast te houden.
Bronnen:
CPB, Welingelichte Kringen