Bron: Canva. Praktische oplossingen voor ouderen die hun medicijnen vergeten te nemen
Ouderen met veel medicijnen hebben het vaak zwaar. Meerdere pillen, verschillende tijden en soms geheugenproblemen. Dan is een dosis zo vergeten. Terwijl medicijnen bij hart- en vaatziekten, diabetes, Parkinson of depressie juist op tijd moeten worden ingenomen. Dit zijn de praktische oplossingen.
Gelukkig zijn er steeds meer hulpmiddelen. Van automatische medicijndispensers tot apps, thuiszorg en simpele routines. In dit artikel lees je praktische, toepasbare oplossingen die lang geldig blijven.
Waarom op tijd innemen zo belangrijk is
Veel medicijnen werken alleen goed bij een vast schema. Te laat, te vroeg of een dosis overslaan kan klachten geven. Soms worden ziekten slechter ingesteld. In sommige gevallen is het zelfs gevaarlijk, bijvoorbeeld bij bloedverdunners of bepaalde hartmedicatie.
Daar komt bij dat veel ouderen meerdere medicijnen tegelijk gebruiken. Zonder structuur wordt het al snel onoverzichtelijk. Een duidelijk systeem is daarom geen luxe, maar noodzaak.
De kracht van automatische medicijndispensers
Een van de bekendste hulpmiddelen is de automatische medicijndispenser, zoals de Medido. Deze slimme dispenser geeft een duidelijk signaal als het tijd is om medicijnen te nemen. Met één druk op de knop komt het juiste zakje met medicijnen naar buiten.
Dat verkleint de kans op fouten en maakt het voor ouderen makkelijker om hun medicatie zelf te beheren. Inmiddels maken ruim 19.000 mensen gebruik van Medido, zowel thuis als in zorginstellingen.
Het grote voordeel is dat gebruikers niet meer zelf hoeven te onthouden welk medicijn op welk tijdstip nodig is.
Let op! Er is wel een belangrijk aandachtspunt: sommige mensen halen het zakje er wél uit, maar vergeten het daarna alsnog in te nemen. Ook met een dispenser blijft menselijke aandacht en controle nodig.
Medicatie-apps en digitale alarmen
Naast automatische medicijndispensers spelen medicatie-apps en digitale alarmen een steeds grotere rol. Steeds meer ouderen hebben een smartphone, tablet of smartwatch in huis. In 2024 gebruikte ruim 70% van de 65‑plussers in Nederland een smartphone; onder 75‑plussers ligt dat percentage ook al boven de 50%. Dat betekent dat digitale hulpmiddelen voor een groeiende groep wél een realistische optie zijn.
Apps zoals Medisafe of de Gezondheid-app op de iPhone sturen een herinnering zodra het tijd is voor medicatie. In de app stel je de medicatietijden eenmalig in. Op het afgesproken moment verschijnt er een melding of gaat er een alarm af. Vaak kun je daarnaast aangeven of je het medicijn daadwerkelijk hebt ingenomen. Zo ontstaat er een digitaal logboek. Sommige apps tonen ook hoe lang het nog duurt tot het volgende innamemoment, of geven een melding als je een dosis overslaat.
Dat geeft overzicht en structuur. Vooral bij mensen die meerdere medicijnen per dag gebruiken, kan zo’n app helpen om het schema “in het zicht” te houden. Mantelzorgers kunnen soms meekijken of helpen met het instellen van de schema’s, wat extra zekerheid geeft.
Nadelen medicatie-apps
Er zijn ook nadelen. Niet iedere oudere voelt zich prettig bij smartphones of tablets. Kleine knopjes, onduidelijke menu’s en Engelstalige apps kunnen verwarrend zijn. Bij cognitieve achteruitgang, zoals beginnende dementie, is een alarm alleen vaak niet voldoende. Iemand hoort het signaal, maar is het een paar minuten later weer vergeten. Alarmen zonder controle werken dan niet goed. In die situaties is een app vooral een aanvulling op andere hulpmiddelen, en geen vervanging van toezicht of begeleiding.
Een praktische combinatie die in de praktijk goed werkt, is: een eenvoudig alarm (telefoon, horloge of klok), een duidelijk papieren schema en ondersteuning van een mantelzorger of thuiszorg die regelmatig meekijkt of alles verloopt zoals bedoeld.
Lees ook: Zijn medicijnen na de houdbaarheidsdatum nog bruikbaar?
Medicatieschema’s aanpassen: minder is meer?
Een belangrijke, maar vaak vergeten stap is het vereenvoudigen van het medicatieschema. Hoe minder innamemomenten per dag, hoe kleiner de kans op fouten. In Nederland gebruikt een groot deel van de 75‑plussers 5 of meer verschillende medicijnen. Dan is een overzichtelijk schema geen luxe, maar noodzaak.
Samen met de huisarts en apotheker kan worden bekeken:
- of alle medicijnen nog nodig zijn
- of sommige middelen op hetzelfde tijdstip mogen worden ingenomen
- of er langwerkende varianten bestaan, zodat de inname misschien nog maar één keer per dag nodig is
Minder medicijnen = minder innamemomenten
Soms kan bijvoorbeeld een middel dat 3 keer per dag moet worden ingenomen, worden vervangen door een variant die één of 2 keer per dag volstaat. Dat scheelt niet alleen innamemomenten, maar ook kans op vergeten.
Bij aandoeningen als Parkinson ligt dit ingewikkelder. De werking van Parkinsonmedicatie (zoals levodopa) hangt sterk samen met het tijdstip van inname. Te laat innemen kan leiden tot stijfheid, trillen of “off”-momenten. Bij deze groep is nauwkeurige timing essentieel. Toch kan ook hier gekeken worden of het schema logisch aansluit bij het dagritme: zo veel mogelijk rond vaste eetmomenten, en zo min mogelijk versnipperd over de dag.
Vaste routines
Een eenvoudige maar krachtige strategie is het koppelen van medicatie aan vaste routines. Denk aan: na het opstaan, na het ontbijt, bij de lunch, bij het avondeten en voor het slapen. Door medicatie aan gewoontes te verbinden, wordt de kans groter dat de inname “vanzelf” gaat. Dit sluit aan bij inzichten uit de psychologie: gewoontes die aan bestaande routines hangen, worden beter volgehouden dan losse taken die je steeds opnieuw moet onthouden.
Thuiszorg en extra toezicht
Voor veel ouderen is de thuiszorg een onmisbare schakel bij veilige medicatie-inname. In Nederland maken honderdduizenden ouderen gebruik van wijkverpleging, waarbij medicatiebeheer vaak één van de belangrijkste taken is.
Thuiszorgmedewerkers kunnen:
- Medicijndoosjes of medicijnrollen (zoals de bekende Baxterrol) vullen en beheren.
- Ondersteunen bij het gebruik van een automatische medicijndispenser.
- Controleren of medicijnen op het juiste moment worden ingenomen.
- Een signaal krijgen als doses worden gemist (bij sommige dispensersystemen).
- Samen met de cliënt zoeken naar een routine die past bij het dag- en nachtritme.
Lees ook: Online verkoop geneesmiddelen groeiend gevaar, politievangst legt risico’s bloot.
Rol verpleegkundige
De professionele blik van een wijkverpleegkundige of een gespecialiseerde verpleegkundige, zoals een Parkinson-verpleegkundige, is hierbij van grote waarde. Zij herkennen patronen: terugkerende “off”-momenten, verwardheid in de avond, of juist slaperigheid overdag. Dat kan erop wijzen dat het schema, de dosering of het type medicatie opnieuw beoordeeld moet worden.
Ook bij beginnende dementie of andere vormen van cognitieve achteruitgang is extra toezicht belangrijk. Een casemanager dementie of geriatrisch verpleegkundige kan meedenken over veilige oplossingen: van een simpele weekdoos tot een combinatie van dispenser, thuiszorgmomenten en toezicht op afstand.
Mantelzorgers spelen een belangrijke rol. In Nederland zijn er ruim 5 miljoen mantelzorgers, van wie een groot deel zorgt voor een ouder familielid. Zij zijn vaak als eerste degene die zien dat pillen blijven liggen, dat doosjes verkeerd gevuld zijn, of dat iemand in de war raakt van schema’s. Door die signalen serieus te nemen en te delen met huisarts, apotheker of thuiszorg, kunnen medicatiefouten veel vaker worden voorkomen.