Bron: © Canva
Misschien is het je al opgevallen: nog voor je zelf het gevoel hebt dat de lente is begonnen, hoor je ’s avonds al het bekende gekwaak in sloten en vijvers. De kikkers zijn er vroeg bij. Veel eerder dan een paar decennia geleden. Dat is geen toeval.
Kikkers worden eerder wakker en willen direct van bil
Door de steeds mildere winters warmt de natuur sneller op. Kikkers komen daardoor vroeger uit hun winterrust. Vooral de bruine kikker en de heikikker trekken nu soms weken eerder naar hun voortplantingsplekken. Waar je vroeger in april de eerste klonten kikkerdril zag drijven, kun je die tegenwoordig al in maart vinden, soms zelfs eind februari.
Waarom zijn kikkers zo snel in de liefde zodra ze wakker worden? Omdat hun hele voortplantingscyclus afhankelijk is van timing.
Waarom kikkers direct na de winter paren
Na maanden stilzitten en overleven op een laag energieniveau is het voor kikkers letterlijk zaak om meteen in actie te komen. Er zijn drie belangrijke redenen:
- Ze moeten er vroeg bij zijn om een geschikte plek te claimen.
Veel soorten paren in groepen. De beste, warmste en veiligste plekken raken snel bezet. - Hun ontwikkeling hangt af van de buitentemperatuur.
Hoe eerder de eieren in het relatief koude voorjaar worden afgezet, hoe groter de kans dat de kikkervisjes voldoende tijd hebben om zich te ontwikkelen vóór de zomer. - Het is een race tegen predatoren en uitdroging.
Eieren en larven zijn kwetsbaar. Hoe vroeger in het jaar ze beginnen, hoe beter hun overlevingskansen later in het seizoen.
Kikkers hebben geen tijd te verliezen. Zodra ze wakker worden en de temperatuur stijgt, schakelen ze direct over op één doel: voortplanten.
De risico’s van die vroege start
Tijdens die paddentrek leggen vrouwtjes duizenden eitjes tegelijk: kleine, zwarte stipjes in doorzichtige gelei die als parelende bolletjes op het water drijven. Massaal, omdat lang niet alle eieren kikkers worden. Maar die vroege start brengt ook nadelen met zich mee.
Het water is begin voorjaar vaak nog ijskoud. Dat vertraagt de ontwikkeling van zowel de eieren als de jonge kikkervisjes. Je zou denken dat warmte altijd gunstig is, maar dat geldt niet als de rest van de natuur nog “achterloopt”. Insecten, waterplanten en andere voedselbronnen komen soms pas veel later op gang. Daardoor kunnen jonge kikkers in de knel komen.
Ook de leefomgeving verandert door klimaatverandering. Waterstanden schommelen sterker, sloten drogen sneller uit of worden juist overspoeld door extreme regen. Voor dieren die afhankelijk zijn van rustig, schoon water is dat een flinke uitdaging.
Hoe kikkers zich aanpassen
Gelukkig zijn kikkers taaie overlevers. Ze passen hun timing aan, verschuiven hun trek en zoeken nieuwe plekken om eieren af te zetten. Sommige soorten verplaatsen zelfs hun leefgebied. De natuur blijkt flexibel, al kent die flexibiliteit grenzen.
Tekst gaat verder onder de (Engelstalige) video >>
Wat gebeurt er tijdens hun winterslaap?
In de herfst verdwijnen kikkers opeens uit de tuin. Ze lijken opgelost, maar in werkelijkheid schakelen ze over op een soort energiebesparende modus. Hun hartslag zakt, de ademhaling wordt minimaal en ze stoppen volledig met eten. Alles draait om overleven met zo weinig mogelijk energie.
Waar overwinteren kikkers?
Ze kiezen grofweg uit 2 plekken:
1. Onder water
Veel soorten zakken af naar de bodem van een vijver of sloot. In de modder, tussen bladeren of onder waterplanten ademen ze langzaam via hun huid. Dat is vaak voldoende om de winter door te komen.
Nadeel: een vijver met veel rottend materiaal kan te weinig zuurstof bevatten.
2. Op het land
Andere soorten zoeken een droge, beschutte plek. Bijvoorbeeld onder een boomstronk, in een holte of tussen een dikke laag bladeren. Dit beschermt hen tegen kou en roofdieren. Welke schuilplaats ze kiezen, hangt af van de soort en van wat er beschikbaar is.
Hoe kun jij kikkers helpen?
Heb je een vijver of waterrijk stukje tuin? Dan kun je veel doen:
- Verwijder voor de winter bladeren en slib uit de vijver om zuurstofgebrek te voorkomen.
- Zorg dat de vijver niet helemaal dichtvriest. Een ijsvrijhouder of een bosje riet helpt al.
- Laat delen van je tuin wat rommelig. Dat biedt schuilplekken voor overwinterende kikkers.
- Wees voorzichtig met tuinwerkzaamheden in het vroege voorjaar: daar verschuilen ze zich vaak nog.
Tekst gaat verder onder de video >>
Waarom kikkers belangrijk zijn
Ze lijken misschien onopvallend, maar kikkers vertellen veel over de gezondheid van de natuur in je omgeving. Hoe vroeg ze in de lente op pad gaan en hoe goed ze de winter doorkomen, zegt vaak meer dan je denkt.