Ga naar de inhoud

Gevangenispersoneel slaat alarm: ‘We houden dit niet meer vol’

Update:
Gevangenissen Bron: © Canva. Gevangenissen zitten overvol en personeelstekort gaat maar door. 

Het gevangenispersoneel slaat alarm. De werkdruk loopt op, het aantal collega’s neemt af en gevangenissen puilen uit. Volgens vakbonden en experts dreigt het gevangeniswezen daardoor vast te lopen. Medewerkers waarschuwen dat de veiligheid van personeel én gedetineerden onder druk komt te staan.

Het probleem speelt al langer, maar volgens betrokkenen bereikt de situatie nu een kritiek punt. De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), de organisatie die de gevangenissen beheert, kampt met honderden openstaande vacatures en een structureel tekort aan personeel.

Lees verder onder de video >>

Tekort aan personeel en cellen

Een van de grootste problemen is het gebrek aan medewerkers. Volgens vakbond FNV zijn er bij DJI meer dan 1000 vacatures, terwijl er ongeveer 16.000 mensen werken in het gevangeniswezen. De werkdruk voor het huidige personeel loopt daardoor steeds verder op.

“Het personeelstekort komt neer op code zwart”, stelt FNV-bestuurder Jantien Oving. “Als er niets verandert, zijn verdere acties niet uitgesloten”, meldt 112Nederland.

Daar komt nog een ander probleem bij. Er zijn simpelweg te weinig cellen. In Nederland wachten duizenden veroordeelde criminelen op het moment dat zij hun straf daadwerkelijk kunnen uitzitten. Volgens cijfers uit 2025 wachten ongeveer 3300 veroordeelden op een plek in de gevangenis.

Die wachttijden ondermijnen volgens deskundigen het vertrouwen in het rechtssysteem. Als een straf pas maanden of zelfs jaren later wordt uitgevoerd, verliest deze volgens juristen een deel van zijn effect.

Werkdruk en geweld nemen toe

Het tekort aan personeel heeft directe gevolgen voor de dagelijkse praktijk in gevangenissen. Minder medewerkers moeten toezicht houden op een groeiende groep gedetineerden. Daardoor lopen spanningen sneller op.

Uit onderzoek onder gevangenismedewerkers blijkt dat geweld en intimidatie regelmatig voorkomen. Bewakers melden incidenten zoals bespuugd worden, bedreigingen of aanvallen met geïmproviseerde wapens.

Ook psychische druk speelt een rol. Volgens experts worden gevangenen complexer, bijvoorbeeld door psychiatrische problemen of verslaving. Daardoor wordt het werk zwaarder en riskanter.

Daarnaast is er kritiek op de opleiding en fysieke voorbereiding van personeel. In 2024 slaagde ongeveer een kwart van de medewerkers niet voor een verplichte fysieke vaardigheidstoets, wat volgens deskundigen gevolgen kan hebben voor de veiligheid in gevangenissen.

Lees verder onder het bericht >>

Politiek zoekt naar oplossingen

De overheid probeert ondertussen oplossingen te vinden voor de groeiende problemen. Zo wordt gekeken naar het bouwen van nieuwe gevangenissen en het uitbreiden van capaciteit.

De regering onderzoekt ook tijdelijke maatregelen, zoals het eerder vrijlaten van gedetineerden of het gebruik van extra cellen in bestaande complexen. In sommige gevallen worden gevangenen al enkele dagen eerder vrijgelaten om ruimte te maken voor nieuwe gedetineerden.

Daarnaast ligt er een plan om meer digitale voorzieningen in cellen te plaatsen, zoals tablets met films, cursussen en muziek. Het idee daarachter is dat gedetineerden zich bezighouden wanneer personeel minder tijd heeft voor activiteiten buiten de cel. Dat plan leidt echter tot kritiek, omdat het volgens tegenstanders het personeelstekort niet oplost.

Ook financieel probeert de politiek het gevangeniswezen te versterken. In het coalitieakkoord is jaarlijks ongeveer 100 miljoen euro extra gereserveerd voor het gevangeniswezen, al zeggen betrokkenen dat dit nog lang niet genoeg is om alle problemen op te lossen.

Dreigende crisis

Experts waarschuwen dat de situatie snel kan verslechteren als er geen structurele oplossingen komen. Door personeelstekorten en capaciteitsproblemen dreigt het aantal beschikbare cellen verder te dalen. Sommige berekeningen laten zien dat er mogelijk honderden cellen tekortkomen als er niets verandert.

Volgens onderzoekers is het probleem deels ontstaan doordat de afgelopen 10 jaar meerdere gevangenissen zijn gesloten terwijl de behoefte aan detentieplaatsen weer stijgt.

Het gevangenispersoneel hoopt dat de politiek snel ingrijpt. Zonder meer collega’s, betere arbeidsvoorwaarden en extra capaciteit dreigt het systeem volgens hen onhoudbaar te worden.

Bronnen:

112Nederland, RTL Nieuws, Argos VPRO, FNV

Eerder schreven wij >>

Overheid wil meer enkelbanden inzetten om cellentekort te verlichten

Huidige afbeelding: enkelband oplossing voor cellentekort
Bron: Canva. Is de enkelband dé oplossing voor cellentekort?

8 september 2025 – De Nederlandse overheid presenteert nieuwe plannen om het cellentekort terug te dringen: meer veroordeelden moeten hun straf uitzitten met een enkelband in plaats van achter de tralies. Het ministerie van Justitie en Veiligheid wijst op zowel de kosten als de effectiviteit.

door Ad Killian

Kostenbesparing: enkelband veel goedkoper dan cel

Een dag in de gevangenis kost de staat gemiddeld €400 per gedetineerde. Daartegenover staat dat een enkelband per dag slechts zo’n €80 tot €100 kost. Met de huidige druk op het gevangeniswezen kan de overheid miljoenen besparen door veroordeelden met een laag risicoprofiel thuis hun straf te laten uitzitten.

Cellentekort loopt op

Nederland kampt al langer met een tekort aan cellen. In 2024 meldde de Dienst Justitiële Inrichtingen dat er dagelijks meer dan 400 gedetineerden op een wachtlijst stonden voor een cel. Nieuwe gevangenissen bouwen kost jaren en miljarden, terwijl de druk nu al hoog is.

Staatssecretaris Ingrid Coenradie zei: “We zitten op code zwart in het gevangeniswezen.”

Korte straffen weinig zinvol

Daarnaast wijzen experts op het geringe nut van korte gevangenisstraffen. Volgens criminologen dragen straffen van enkele weken nauwelijks bij aan gedragsverandering of re-integratie. Integendeel: detentie kan werk, huisvesting en relaties onder druk zetten, waardoor de kans op recidive juist toeneemt.

Een enkelband biedt meer mogelijkheden om werk of studie voort te zetten, terwijl de straf zichtbaar en handhaafbaar blijft.

De tekst gaat onder de berichten verder >>

Hoe werkt de enkelband en wat mag er wel en niet?

Wie een enkelband draagt, staat onder streng toezicht van de reclassering. De drager moet zich houden aan vaste leefregels: Thuisblijven tijdens opgelegde uren, niet reizen buiten een vooraf bepaald gebied en zich houden aan meldplicht en controle-afspraken.

Bewegingen worden continu gemonitord via GPS. Een enkelband is dus geen “vrijheid-blijheid”: bij overtreding, zoals het verlaten van de toegestane zone of het knippen van de band, volgt direct ingrijpen en vaak alsnog plaatsing in de gevangenis.

Actuele cijfers

  • 4.109 veroordeelden wachten momenteel op een cel (mei 2025).
  • Betreft 5.258 strafzaken, een verviervoudiging sinds eind 2023.
  • Verwachte groei gevangeniscapaciteitstekort: +1% per jaar tussen 2026–2030.

Kritiek en zorgen

Tegenstanders waarschuwen dat het “elektronisch detentiebeleid” te soft zou overkomen en dat slachtoffers zich onveilig kunnen voelen als daders sneller thuis blijven. Het ministerie benadrukt echter dat enkelbanden alleen worden toegepast bij niet-gewelddadige delicten en dat de reclassering toezicht houdt.

Bronnen

NOS, ministerie van Justitie en Veiligheid, Reclassering Nederland

Eerder schreven wij >>

Gevangenen hoeven niet de cel in: personeelstekort in gevangenissen

Huidige afbeelding: Zelfmelders wachten op celstraf door personeelstekort in gevangenissen
Bron: © Canva. Uitstel van straf door personeelstekort in gevangenissen.

16 februari 2025 – Ongeveer 1800 veroordeelden in Nederland zijn nog niet aan hun gevangenisstraf begonnen. Dit komt door het acute personeelstekort in de penitentiaire instellingen. Het schijnt een (tijdelijke) noodmaatregel te zijn voor de gevangenis.

door Ad Killian

In 2023 kampten de gevangenissen ook al met dit probleem. Dit zegt demissionair minister Franc Weerwind over de situatie.

1800 zelfmelders nog niet opgeroepen

Vanwege het kritieke tekort aan gevangenispersoneel besloot Weerwind vorig jaar om de “zelfmelders” (veroordeelden die zichzelf melden om hun straf uit te zitten) niet op te roepen. Deze keuze was om celruimte te behouden voor arrestanten en preventieve hechtenis.

Echter, het resultaat van deze beslissing is een toenemende groep van veroordeelden die hun straf nog moeten uitzitten. Hoewel Weerwind benadrukt dat het noodzakelijk is dat elke veroordeelde zijn straf uitdient, kan hij niet voorspellen hoe lang deze tijdelijke oplossing nog van kracht is.

Nieuwe maatregelen nodig

Weerwind erkent dat er dringend nieuwe en duurzame oplossingen nodig zijn om het tekort aan gevangenispersoneel aan te pakken.

De Tweede Kamer toont zich bezorgd over de huidige situatie en pleit voor innovatieve strafmaatregelen, zoals elektronisch toezicht voor thuisdetentie of taakstraffen voor veroordeelden die hun boetes niet kunnen betalen.

De nieuwe regering moet een besluit nemen

Weerwind geeft aan deze voorstellen te overwegen, maar merkt op dat het aan een volgende regering is om hierover uiteindelijk de knoop door te hakken.

Discussies over potentiële oplossingen voor het personeelstekort zijn al gaande en Weerwind heeft beloofd dat er tegen begin april meer informatie zal zijn over mogelijke maatregelen.

Minister Weerwind lag in 2023 al onder vuur

Zijn voorstel om gediscrimineerde gevangenen een compensatie te geven, viel niet in goede aarde bij veel x-volgers.

Dezelfde gevangenis problemen bij onze Zuiderburen

43,7% gedetineerden komt uit het buitenland in hun gevangenissen. Ze hebben daar ook te maken met ruimtegebrek in de gevangenissen.

Bekijk de video hieronder >>

Bron: wnl