Ga naar de inhoud

Moeten we ons zorgen maken om stagflatie, het economische spookbeeld uit de jaren 70?

Update:
Stagflatie Bron: IG vnoncw. De huidige ontwikkelingen doen denken aan de crisis in de jaren 70. 

Het begrip stagflatie duikt weer overal op. Centrale banken en economen waarschuwen opnieuw voor het scenario waarin prijzen blijven stijgen terwijl de economie juist afkoelt. Oorzaak ligt in de geopolitieke spanningen en hoge energieprijzen. Voor consumenten voelt dat als een dubbele klap. Boodschappen, energie en huur worden duurder, terwijl lonen, investeringen en economische groei achterblijven.

Wat is stagflatie precies?

De term stagflatie is een combinatie van de woorden stagnatie en inflatie. Simpel gezegd betekent het dat een economie nauwelijks groeit of zelfs stilvalt, terwijl prijzen tegelijk blijven stijgen.

Normaal gesproken remt een zwakke economie juist de inflatie af. Mensen geven dan minder uit, bedrijven investeren minder en prijzen stabiliseren vaak vanzelf. Bij stagflatie gebeurt het tegenovergestelde: de economie sputtert, maar alles wordt tóch duurder.

Dat maakt stagflatie voor centrale banken extra ingewikkeld. Verhoog je de rente om inflatie te bestrijden, dan rem je de economie nog verder af. Verlaag je de rente om groei aan te jagen, dan kunnen prijzen juist nóg harder stijgen.

Wat merk je als consument van stagflatie?

Voor veel huishoudens voelt stagflatie vooral als een voortdurende aanslag op de portemonnee. Denk aan duurdere boodschappen, hogere energierekeningen en stijgende woonlasten, terwijl salarissen niet even snel meegroeien.

Voor bedrijven is het minstens zo lastig. Ondernemers krijgen te maken met hogere kosten voor grondstoffen, transport en personeel, terwijl consumenten juist voorzichtiger zijn met uitgeven.

Dat zie je nu al terug in meerdere sectoren:

  • consumenten geven kritischer geld uit;
  • bedrijven investeren voorzichtiger;
  • spaargeld verliest sneller waarde door inflatie;
  • centrale banken blijven worstelen met rentebeleid.

Nederland staat er nog relatief stevig voor.

Waarom is iedereen ineens weer bang voor stagflatie?

De angst voor stagflatie groeit door meerdere ontwikkelingen die zich tegelijkertijd afspelen. Oorlogen, stijgende energieprijzen, handelsconflicten en verstoorde aanvoerketens zorgen wereldwijd voor onzekerheid. Vooral de spanningen in het Midden-Oosten zetten druk op olie- en gasprijzen.

ECB-president Christine Lagarde erkent dat hogere energieprijzen de inflatie aanwakkeren, terwijl de economische groei vertraagt. Tegelijk benadrukt ze dat de huidige situatie volgens de ECB nog niet vergelijkbaar is met de zware stagflatie uit de jaren 70.

Inflatie blijft voorlopig hardnekkig

Toch zien steeds meer economen risico’s ontstaan. Allianz Trade verwacht dat de economische groei in Europa in 2025 en 2026 amper boven de 1 procent uitkomt, terwijl inflatie hardnekkig blijft.

Ook Rabobank houdt rekening met aanhoudende prijsdruk. Volgens de bank kan de inflatie in de eurozone in 2026 uitkomen op gemiddeld 2,8 procent, terwijl geopolitieke spanningen de economie blijven raken.

Het verschil met de crisisjaren 70

Wanneer economen het over stagflatie hebben, verwijzen ze bijna altijd naar de jaren 70. Destijds veroorzaakten oliecrises enorme prijsstijgingen. Benzine, energie en producten werden fors duurder, terwijl economieën in Europa en de Verenigde Staten juist afremden.

Werkloosheid liep op en consumenten verloren koopkracht. Centrale banken kregen de situatie moeilijk onder controle.

Volgens de ECB verschilt de huidige situatie nog duidelijk van toen. In de jaren 70 bleef de inflatie jarenlang extreem hoog en was de werkloosheid fors hoger dan nu.

Voorlopig geen zware recessie in Nederland

Hoewel de zorgen toenemen, verwachten veel economen voorlopig geen zware recessie in Nederland. De Nederlandse economie groeit nog altijd voorzichtig door.

ABN AMRO stelt dat de Nederlandse economie “steviger voorstaat dan gedacht”, ondanks hoge inflatie en wereldwijde onzekerheid.

De Nederlandsche Bank benadrukt dat prijsstabiliteit essentieel blijft en dat de ECB blijft streven naar een inflatie van ongeveer 2%.

Tegelijk waarschuwen analisten dat geopolitieke spanningen snel roet in het eten kunnen gooien. Vooral een langdurige energiecrisis kan volgens economen alsnog leiden tot een gevaarlijke combinatie van hogere inflatie en lagere groei.

ECB in een lastige spagaat

De Europese Centrale Bank staat voor een ingewikkelde keuze. Laat de ECB de rente hoog om inflatie te bestrijden? Dan kan de economie verder vertragen. Maar verlaagt de bank de rente te snel, dan kan inflatie opnieuw oplopen.

Het Internationaal Monetair Fonds verwacht zelfs dat de ECB de rente later dit jaar opnieuw moet verhogen om inflatie onder controle te houden. Dat laat zien hoe onzeker de economische situatie momenteel is.

Is stagflatie nu al een feit?

Voorlopig spreken de meeste centrale banken nog niet van echte stagflatie. Daarvoor groeit de economie in veel landen nog nét voldoende en blijft de arbeidsmarkt relatief sterk.

Maar het woord duikt niet voor niets steeds vaker op. De combinatie van hardnekkige inflatie, hoge energieprijzen en afzwakkende groei zorgt ervoor dat economen, beleggers en consumenten opnieuw alert zijn op een scenario dat jarenlang vooral als iets uit het verleden werd gezien.

En juist dát maakt stagflatie zo spannend. Het is een economisch probleem waarbij bijna iedere oplossing ook weer nieuwe problemen veroorzaakt.

Ook een GoeieVraag: Als er in de jaren 80 een hoge inflatie was hoe kwam het dan dat er een hoge werkloosheid was?

Bronnen:

ECB, DNB

Meer over:

GoeieVraag