Bron: © Canva
Een eerlijke kans op leven door een goede donormatch. Dat is de kern van het Nederlandse donorbestand. Maar in de praktijk blijkt dat die kans niet voor iedereen gelijk is. Patiënten met een niet-westerse achtergrond, zoals Surinaamse en Marokkaanse Nederlanders, krijgen minder vaak een passende match, waardoor hun overlevingskansen kleiner zijn dan bij anderen.
Het probleem staat volop in de aandacht omdat steeds meer zorgorganisaties pleiten voor een diverser donorbestand om deze kansenongelijkheid aan te pakken, aldus recente berichten uit het nieuws.
Kansenongelijkheid in het zorgsysteem
De kans op een succesvolle orgaan-, bloed- of stamceltransplantatie hangt sterk samen met overeenkomsten in genetische kenmerken, zoals bloedgroepantigenen of HLA-typen. Omdat deze genetische markers verschillen tussen bevolkingsgroepen, hebben patiënten het grootste voordeel van donoren met een vergelijkbare achtergrond. In Nederland zijn mensen met een niet-westerse achtergrond echter duidelijk ondervertegenwoordigd in donorregisters, wat hun kansen op een match aanzienlijk verkleint.
De Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS), Sanquin Bloedvoorziening en stichting Matchis benadrukken dat deze ondervertegenwoordiging directe gevolgen heeft voor de geneeskundige praktijk: patiënten zonder passende donoren wachten langer, lopen meer risico op complicaties of hebben extra medicatie nodig.
Een te homogene donorpopulatie
Waarom is dit zo’n groot probleem? Het antwoord ligt in de biologie én in de samenstelling van het huidige donorbestand. Bepaalde genetische varianten die essentieel zijn voor matching komen veel vaker voor bij specifieke groepen. Dat betekent dat mensen uit kleinere of diverse gemeenschappen – zoals met roots in Afrika, het Midden-Oosten of Azië – minder kans hebben om een passende donor te vinden wanneer het bestand vooral uit westerse donoren bestaat.
Daarnaast komen erfelijke aandoeningen, zoals sikkelcelziekte (een ziekte die vooral voorkomt bij mensen met Afrikaanse of Aziatische afkomst), alleen met succes onder behandeling met een passende stamceltransplantatie. Zonder genoeg donoren uit die gemeenschappen ontstaan er zorgwekkende verschillen in behandeluitkomsten.
Lees verder onder de video >>
Sociaal-culturele barrières: kennis en vertrouwen
Het probleem is niet alleen medisch, maar ook sociaal. Onderzoek onder Marokkaanse en Surinaamse Nederlanders laat zien dat bereidheid om donor te worden hoog kan zijn, mits mensen beter worden geïnformeerd. Dat betekent dat kennisgebrek en culturele onzekerheid rondom het donorproces belangrijke barrières zijn die moeten worden weggenomen.
In sommige gemeenschappen bestaat nog steeds onvoldoende informatie over hoe donorregistratie werkt en wat een donatie inhoudt. Daardoor blijven veel potentiële donoren ongeregistreerd, terwijl ze juist verzekerd zouden kunnen zijn van een goede match voor iemand met dezelfde achtergrond.
Nieuwe campagne: ‘Donor van Ons’
Om deze kansenongelijkheid gericht aan te pakken, is gisteren een landelijke bewustwordingscampagne gestart: Donor van Ons. Deze campagne is een samenwerking tussen NTS, Sanquin en Matchis, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het doel is helder: het donorbestand diverser maken door mensen met een niet-westerse of gemengde achtergrond beter te informeren en te motiveren zich te registreren.
De boodschap is praktisch en hoopvol. Met de juiste informatie en brede deelname kan iedereen die kan doneren daadwerkelijk het verschil maken. Hiermee kunnen we niet alleen de matchkansen vergroten, maar ook het gevoel van gelijkheid in de zorg versterken, ongeacht afkomst of achtergrond.
Hoe jij het verschil kunt maken
Je kunt maar één keer geregistreerd staan, maar jouw registratie kan straks het leven van een ander veranderen. Een divers donorbestand betekent een eerlijker kans op succes voor iedereen die wacht op een donatie, met name zij die nu te vaak worden uitgesloten door een gebrek aan passende donoren.
Het gaat dus niet alleen om statistieken, maar om echte levens. Door samen een donorbestand te vormen dat onze samenleving weerspiegelt, bouwen we aan een zorgsysteem dat kansen gelijker verdeelt én levens redt.
Bronnen:
Hart van Nederland, RTL Nieuws, Sanquin, NTS.