Bron: © Canva. Apps die functioneren als een soort AI-spiegel.
Blinde mensen krijgen dankzij kunstmatige intelligentie voor het eerst een indruk over hun uiterlijk. Apps die functioneren als een soort AI-spiegel beschrijven gezichten, lichamen en kleding tot in detail. Wat begint als een technologische doorbraak, raakt al snel aan diepere vragen over zelfbeeld, mentale gezondheid en schoonheidsidealen.
Ik probeer te begrijpen waar ik sta binnen schoonheidsidealen
‘Het voelt alsof de AI mijn spiegel is’
Waar blinde mensen jarenlang afhankelijk zijn van anderen om te horen hoe zij eruitzien, nemen AI-apps die rol nu deels over. Met behulp van een smartphonecamera en beeldherkenning beschrijven apps zoals Be My Eyes of ChatGPT foto’s alsof ze een spiegel zijn. Voor veel gebruikers voelt dat als een fundamentele verandering.
Een volledig blinde gebruiker vertelt tegen de BBC hoe zij haar dag begint met een huidverzorgingsritueel en daarna foto’s laat analyseren door AI. De technologie beoordeelt haar huid, benoemt details en geeft suggesties. “Het voelt alsof de AI mijn spiegel is”, zegt zij. Voor het eerst krijgt zij visuele feedback over zichzelf.
Volgens de Britse contentmaker Lucy Edwards, die zelf blind is, betekent dit een radicale verschuiving. “Blinde mensen hebben altijd geleerd dat we onszelf niet kunnen zien en dat uiterlijk minder belangrijk is”, zegt zij. “Nu hebben we ineens toegang tot dezelfde informatie als ziende mensen. Dat verandert ons leven”, aldus Edwards.
Depressie en angst
Maar die toegang brengt ook nieuwe vragen met zich mee. Onderzoekers waarschuwen dat meer focus op uiterlijk kan leiden tot onzekerheid. “We hebben gezien dat hoe meer druk mensen ervaren rond hun lichaam, hoe meer psychische klachten zoals depressie en angst toenemen”, zegt Helena Lewis-Smith, onderzoeker toegepaste gezondheidspsychologie aan de Universiteit van Bristol. “Ook neemt de kans toe dat mensen cosmetische ingrepen overwegen om aan onrealistische schoonheidsidealen te voldoen”, voegt zij eraan toe.
Voor veel blinde mensen is deze confrontatie met schoonheidsnormen volledig nieuw. Een gebruiker beschrijft hoe zij midden in de nacht meerdere foto’s van zichzelf uploadt naar ChatGPT en vragen stelt over haar kaaklijn, gezichtsverhoudingen en aantrekkelijkheid. “Ik probeer te begrijpen waar ik sta binnen schoonheidsidealen”, vertelt zij. Die vragen komen voort uit onzekerheid, maar ook uit een verlangen om betekenis te geven aan een lichaam dat tot nu toe vooral abstract was.
Een tekstuele spiegel
Volgens Meryl Alper, onderzoeker media en handicap aan Northeastern University in Boston, is AI te vergelijken met een tekstuele spiegel. “Lichaamsbeeld is niet eendimensionaal”, legt zij uit. “Het bestaat uit context, vergelijkingen en wat iemand met zijn lichaam kan doen. AI houdt daar geen rekening mee”, stelt Alper.
AI-modellen beschrijven vooral wat zichtbaar is, zonder sociale of emotionele context. Dat kan leiden tot onbegrip of ontevredenheid. “AI kan zeggen dat iemand een scheve glimlach heeft”, zegt Alper. “Maar het kan niet uitleggen dat diezelfde glimlach hoort bij een gelukkig moment op het strand.”
Daar komt bij dat AI-modellen vaak zijn getraind op westerse, eurocentrische schoonheidsnormen. Dunne lichamen en gestandaardiseerde gezichten krijgen onbewust de voorkeur. Voor blinde mensen, die hier eerder minder aan werden blootgesteld, komt die norm nu ongefilterd binnen.
Lees verder onder het bericht >>
Controle, macht en fouten
Volgens Karthik Mahadevan, CEO van technologiebedrijf Envision, is controle cruciaal. “Gebruikers kunnen zelf bepalen hoe ze beschreven willen worden”, zegt hij. “AI leert hun voorkeuren en past de informatie daarop aan”, aldus Mahadevan.
Die controle heeft echter ook een keerzijde. Lucy Edwards waarschuwt dat AI onzekerheden kan versterken. “Je kunt vragen om een romantische beschrijving of een korte samenvatting”, zegt zij. “Maar als je een onzekerheid benoemt, kan de AI die ook bevestigen”, stelt Edwards.
Daarnaast is AI niet foutloos. Zogeheten hallucinaties, waarbij AI details verzint of verkeerd interpreteert, blijven een probleem. “We zagen dat beschrijvingen soms onnauwkeurig waren of informatie toevoegden die niet klopte”, aldus Mahadevan. “Dat wordt beter, maar het risico blijft,” meldt hij.
Een spiegel die blijft
Grootschalig onderzoek naar de effecten van AI-spiegels op het leven van blinde mensen ontbreekt nog. Toch is de impact nu al voelbaar. Veel gebruikers ervaren de technologie als tegelijk bekrachtigend en ontregelend.
Edwards blijft optimistisch. “AI kan me vertellen hoe ik eruitzag op mijn trouwdag”, zegt zij. “Dit zijn dingen waarvan we dachten dat we ze kwijt waren. Dankzij technologie krijgen we ze terug.”
Bronnen:
BBV, Universiteit van Bristol