Bron: Canva Zelfdoding: ruim 6000 mensen stoppen jaarlijks met eten en drinken (BSTED)
In Nederland kiezen jaarlijks naar schatting ruim 6.000 mensen ervoor om bewust te stoppen met eten en drinken om hun leven te beëindigen. Deze keuze, bekend als bewust stoppen met eten en drinken (BSTED), speelt zich vooral af in de laatste levensfase. Het gaat meestal om ouderen met ernstig, uitzichtloos lijden, bij wie een euthanasieverzoek niet mogelijk blijkt of is afgewezen.
Hoewel het onderwerp gevoelig ligt, krijgt deze vorm van levensbeëindiging steeds meer aandacht binnen de palliatieve zorg. Wat houdt BSTED precies in, waarom kiezen mensen hiervoor en hoe verloopt het proces?
Lees ook: Euthanasie blijft politiek mijnenveld: waarom Den Haag geen besluit durft te nemen.
Wat is bewust stoppen met eten en drinken (BSTED)?
Bewust stoppen met eten en drinken betekent dat iemand vrijwillig en weloverwogen besluit geen voedsel en vocht meer tot zich te nemen, met als doel het overlijden te bespoedigen. Anders dan bij euthanasie grijpt een arts niet actief in. Het stervensproces wordt gezien als een natuurlijk verloop, mits er goede medische begeleiding is.
BSTED wordt vooral toegepast door:
- ouderen in een terminale of palliatieve fase
- mensen met ernstige lichamelijke aandoeningen
- personen bij wie een euthanasieverzoek is afgewezen
- mensen die hun leven als voltooid ervaren, maar niet binnen de euthanasiewet vallen
Volgens schattingen uit onderzoeken naar medische besluitvorming rond het levenseinde gaat het om enkele duizenden gevallen per jaar. Exacte cijfers zijn moeilijk vast te stellen, omdat BSTED niet apart wordt geregistreerd zoals euthanasie.
In 2024 betrof euthanasie ruim 9.000 meldingen bij de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie.
De tekst gaat onder het bericht verder >>
Bewust stoppen met eten en drinken komt bijna 2x zo vaak voor als 20 jaar geleden. Sterfte door inname van middelen blijft stabiel. Veel mensen hadden liever euthanasie gekregen, maar kregen geen toegang. Bekijk de infografiek, of lees ons persbericht: https://t.co/GaY5qEKtJw pic.twitter.com/iBxR4ulTsf
— NVVE (@WaardigSterven) February 13, 2026
Waarom kiezen mensen voor deze weg?
De belangrijkste reden is uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Dat kan lichamelijk zijn, maar ook psychisch of existentieel van aard.
Uit eerdere evaluaties blijkt dat ongeveer 2/3 van de mensen die kiest voor BSTED eerder een euthanasieverzoek heeft gedaan. Bij een deel van hen was de afwijzing doorslaggevend om zelf de regie te nemen via stoppen met eten en drinken.
Overwegingen
Andere overwegingen zijn angst voor verdere lichamelijke achteruitgang, verlies van zelfstandigheid en waardigheid, chronische pijn of ernstige benauwdheid, het gevoel van een voltooid leven en het niet langer willen wachten op medische procedures.
Artsen benadrukken dat in de natuurlijke stervensfase de behoefte aan eten en drinken vaak al afneemt. Het lichaam schakelt geleidelijk over naar een lagere stofwisseling. Het forceren van voeding of vocht kan in die fase extra klachten veroorzaken, zoals misselijkheid of vochtophoping.
Video: Martin wil dood en heeft maar één optie | GLD Doc
De tekst gaat onder het bericht verder >>
Hoe verloopt het proces?
Wanneer iemand stopt met eten en drinken, verdwijnen hongergevoelens vaak al na enkele dagen, maar dorst kan in het begin wel als ongemakkelijk worden ervaren. Veelvoorkomende klachten zijn een droge mond, vermoeidheid, sufheid, duizeligheid en toenemende zwakte. Door uitdroging kan iemand zich verward voelen of juist steeds meer gaan slapen. Soms treden onrust, hoofdpijn of spierkrampen op.
Het verloop verschilt per persoon, maar medisch is het proces goed bekend.
- Binnen enkele dagen ontstaat meestal zwakte en meer slaapbehoefte. Hongergevoelens verdwijnen vaak snel. Dorst kan optreden, maar wordt doorgaans draaglijk gehouden met intensieve mondverzorging.
- Na ongeveer een week droogt het lichaam verder uit doordat er geen vocht meer wordt ingenomen. De bloeddruk daalt, de nierfunctie neemt af en het bewustzijn vermindert geleidelijk.
- Gemiddeld overlijdt iemand binnen 7 tot 14 dagen na het volledig stoppen met eten en drinken. Bij goede palliatieve begeleiding verloopt dit doorgaans rustig.
- Belangrijke aandachtspunten zijn regelmatige mondverzorging, bestrijding van eventuele onrust of pijn, begeleiding door huisarts of palliatief team en heldere communicatie met naasten.
- Kunstmatige toediening van vocht via infuus of sonde wordt meestal afgeraden wanneer iemand bewust voor BSTED heeft gekozen, omdat dit het proces kan vertragen of compliceren.
Wat betekent dit voor naasten?
Voor familie en vrienden is BSTED vaak emotioneel zwaar. Eten en drinken zijn sterk verbonden met zorg en verbondenheid. Het bewust weigeren daarvan kan gevoelens oproepen van schuld, machteloosheid, verdriet en twijfel.
Zorgverleners besteden daarom steeds meer aandacht aan begeleiding van naasten. Uitleg is essentieel: sterven door bewust stoppen met eten en drinken wordt medisch niet gezien als uithongeren, maar als een natuurlijk proces waarbij het lichaam geleidelijk uitvalt.
Hulp aanwezig
Naasten kunnen steun vinden bij de huisarts of wijkverpleegkundige, palliatieve teams, geestelijk verzorgers of rouw- en lotgenotengroepen. Samen aanwezig zijn en herinneringen delen kan helpen om het afscheid vorm te geven.
Nog een andere trend die we steeds vaker zien is duo-euthanasie.
Juridische en maatschappelijke discussie
Bewust stoppen met eten en drinken valt niet onder de euthanasiewet, omdat er geen actieve levensbeëindiging plaatsvindt. Een wilsbekwame volwassene mag zelf besluiten om niet meer te eten en drinken. Artsen hebben in dat geval een zorgplicht om goede palliatieve begeleiding te bieden.
Tegelijk roept de praktijk maatschappelijke vragen op. Nederland telt inmiddels ruim 3,6 miljoen 65-plussers en de groep 80-plussers groeit de komende jaren sterk. Daarmee neemt ook het aantal complexe beslissingen rond het levenseinde toe.
Een persoonlijke, maar ingrijpende keuze
Bewust stoppen met eten en drinken is voor sommige mensen een manier om de regie te houden over het eigen levenseinde wanneer andere opties niet mogelijk zijn. Mits goed begeleid, kan het proces relatief rustig verlopen.
Het blijft echter een ingrijpende beslissing met grote impact op naasten. Open gesprekken met artsen, familie en zorgverleners zijn daarom cruciaal. Wie vragen heeft over levensbeëindiging of palliatieve zorg kan terecht bij de huisarts of bij organisaties als Thuisarts.nl en regionale palliatieve zorgnetwerken.
Bronnen
Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE), KNMG, Thuisarts.nl, CBS en diverse onderzoeken naar medische besluitvorming rond het levenseinde