Bron: © Canva
Schreeuwende mensen midden in de nacht in woonwijken. Verward gedrag in treinen en op stations. Winkels waarvan het personeel de politie belt omdat iemand in paniek rondloopt. En situaties die escaleren van gijzelingen tot geweld. Vooral in grote steden, rond stationsgebieden en in kwetsbare wijken veroorzaken verwarde personen overlast. De politie slaat opnieuw alarm over het groeiende aantal incidenten.
Stijging afgelopen jaar
Uit de nieuwste jaarcijfers blijkt dat de politie in 2024 in totaal 149.827 incidenten registreert waarbij sprake is van onbegrepen of verward gedrag. In 2023 waren dat er nog 141.817. Dat is een stijging van 6 procent. De toename past in een trend die al jaren zichtbaar is.
Van overlast tot heftige incidenten
De meeste meldingen gaan over overlast. Mensen die luid schreeuwen op straat, buurtbewoners die zich onveilig voelen of familieleden die hulp zoeken. Soms gaat het mis. Neem de gijzeling in Ede of incidenten met geweld, zedendelicten soms zelfs met dodelijke afloop.
“Het gaat soms om zeer heftige incidenten. Maar in veel gevallen hebben mensen vooral zorg nodig en geen politie,” zegt politiechef Martin Sitalsing.
Volgens hem wordt de politie te vaak ingezet als eerste aanspreekpunt voor problemen die eigenlijk in de zorg thuishoren. Agenten zijn geen hulpverleners, maar worden wel steeds vaker in die rol geduwd.
Lees verder onder het bericht >>
Voor politiemensen mega frustrerend en enorm tijdrovend. Agenten zijn soms uren en uren bezig met één zorgcasus. Absoluut een gigantisch probleem. 'Overlast en misdrijven door explosie aan verwarde personen op straat: ’Dit is een gigantisch probleem’'https://t.co/v2T5dY3wSg pic.twitter.com/qQ9BsspC09
— Maarten Brink (@maartenbrink) February 14, 2026
1 op de 5 verdachten toont verward gedrag
Opvallend is dat 1 op de 5 misdrijfverdachten ook geregistreerd staat met verward of onbegrepen gedrag. Dat betekent niet dat verwarde personen per definitie crimineel zijn, maar wel dat er een duidelijke overlap bestaat tussen kwetsbaarheid en contact met politie.
Deskundigen wijzen op een combinatie van factoren:
- tekorten in de geestelijke gezondheidszorg
- lange wachtlijsten
- gebrek aan passende opvang
- groeiend aantal problemen rond schulden, verslaving en dakloosheid
“De politie is vaak de laatste schakel in een keten die eerder had moeten ingrijpen,” stelt een woordvoerder van de Nationale Politie.
Grootstedelijke druk en wijkproblematiek
De meeste meldingen komen uit dichtbevolkte stedelijke gebieden. Daar leven meer mensen dicht op elkaar en is de tolerantie voor afwijkend gedrag kleiner. Ook speelt mee dat kwetsbare groepen vaker in goedkope huurwijken wonen waar de sociale problematiek al hoog is.
Internationaal is hetzelfde beeld zichtbaar. In landen als het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten neemt het aantal politiecontacten met mensen met mentale problemen eveneens toe. Daar wordt al langer gepleit voor speciale crisisteams met zorgprofessionals in plaats van politie.
“Politie-interventie is vaak niet de juiste eerste reactie bij psychische nood,” meldt de Britse organisatie Mind.
Politiecapaciteit onder druk
De stijging van het aantal meldingen legt extra druk op de politiecapaciteit. Terwijl het totale aantal misdrijven licht daalt, moeten agenten vaker uitrukken voor zorggerelateerde situaties.
In 2024 is de politie bij 83,7 procent van de spoedmeldingen binnen 15 minuten ter plaatse. Dat is iets lager dan eerdere jaren, mede door het groeiende aantal prio-1 meldingen.
“Meer meldingen betekent dat we keuzes moeten maken in inzet,” zegt programmamanager Jos van der Stap, aldus de politie.
Daling van traditionele criminaliteit
Opvallend is dat klassieke criminaliteit juist afneemt. Woninginbraken dalen verder naar 22.305, zakkenrollerij neemt met 24 procent af en ook winkeldiefstal en cybercrime laten een daling zien.
Daartegenover staat een stijging van online fraude en een forse toename van explosies bij woningen en bedrijven. Maar ondanks die zware delicten blijft het aantal meldingen rond verward gedrag een van de grootste categorieën waar de politie dagelijks mee te maken heeft.
Lees verder onder het bericht >>
In 2018 l/2019 waarschuwde Onno Hoes hier al voor vanuit taskforce. De realiteit is dat kwetsbare verwarde personen geen prioriteit hebben binnen onze samenleving. Ze worden als risico gezien en kostenpost. Maar niet als kwetsbare mens.https://t.co/2TFo96hSni
— DaklozenNieuws(Rafaël)🟥 (@DaklozenNieuws) February 14, 2026
Overlast vewarde personen blijft vaak onzichtbaar
Niet alle incidenten halen het nieuws. In veel gevallen gaat het om burenruzies, mensen die verward rondlopen of familie die hulp vraagt omdat iemand ontspoort. Dat soort meldingen zorgt voor veel werk, maar blijft onder de radar.
“Agenten besteden een groot deel van hun tijd aan zorgmeldingen,” stelt de Politiebond. Volgens hulpverleners komt dat doordat mensen pas hulp krijgen als de situatie escaleert. Preventieve zorg ontbreekt vaak of komt te laat.
Oplossing ligt volgens politie bij de zorg
De politie is duidelijk: de oplossing ligt niet in meer handhaving, maar in betere samenwerking met de zorg. Er is behoefte aan:
- snellere toegang tot GGZ
- meer crisisopvang
- wijkgerichte zorgteams
- betere gegevensdeling tussen instanties
“Het is aan de overheid om hier absolute prioriteit aan te geven en voldoende middelen beschikbaar te stellen,” aldus Sitalsing.
In sommige regio’s wordt al gewerkt met gezamenlijke meldpunten en mobiele crisisteams waarin politie en zorg samenwerken. Die aanpak lijkt te werken, maar is nog niet landelijk ingevoerd.
Ook GGZ met de handen in het haar
Tegelijkertijd nemen de wachttijden in de geestelijke gezondheidszorg verder toe, waardoor problemen vaker escaleren voordat iemand hulp krijgt. Volgens de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) overschrijden veel regio’s nog altijd de zogenoemde Treeknormen: voor specialistische GGZ mag de wachttijd maximaal 14 weken bedragen, maar in de praktijk wachten mensen met complexe problematiek vaak aanzienlijk langer, aldus de NZa.
Vooral bij autisme, persoonlijkheidsstoornissen en trauma lopen wachttijden op. Ook GGZ Nederland waarschuwt dat personeelstekorten, hoge uitstroom en toenemende zorgvraag de druk verder vergroten, stelt de brancheorganisatie.
Het gevolg is dat mensen in crisis soms pas in beeld komen wanneer politie of crisisdiensten moeten ingrijpen. Daarmee groeit de kans dat zorgvragen veranderen in veiligheidsvraagstukken, precies de ontwikkeling waar politie en hulpverleners al jaren voor waarschuwen.
Lees ook: Werkdruk bij Psychiaters in de ggz eist zijn tol.
Lees verder onder de video >>
Internationale voorbeelden
In steden als Londen, Stockholm en New York rijden speciale teams met psychologen en sociaal werkers mee naar meldingen van verward gedrag. Dat vermindert het aantal arrestaties en zorgt voor snellere doorverwijzing naar hulp.
Onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie laat zien dat geïntegreerde zorg en vroege interventie het aantal crisissituaties aanzienlijk kan verminderen.
Maatschappelijke uitdaging
De stijging van het aantal meldingen rond verwarde personen is daarmee niet alleen een politievraagstuk, maar vooral een maatschappelijke uitdaging. Het raakt aan woningnood, armoede, verslaving en de druk op de geestelijke gezondheidszorg.
Zolang die problemen niet worden aangepakt, blijft de politie de noodopvang voor zorgvragen.
Of zoals een politiewoordvoerder het samenvat: “We kunnen de symptomen bestrijden, maar zonder goede zorg blijft de oorzaak bestaan,” meldt de Nationale Politie.
Bronnen:
Nationale Politie, Politiebond, Ministerie van Justitie en Veiligheid