Bron: © Canva. Hoe ziet het er financieel uit als je partner overlijdt?
Het verlies van een partner is een emotionele aardbeving. In de dagen na het overlijden staat je hoofd totaal niet naar geldzaken. Toch is dit precies het moment waarop er financieel van alles verandert. Rekeningen worden geblokkeerd, inkomens vallen weg en de belastingdienst meldt zich. Hoe voorkom je dat je naast je verdriet ook nog in financiële nood raakt?
1. De directe blokkade: bankrekeningen
Een veelvoorkomend misverstand is dat je altijd bij het geld van je partner kunt.
- En/of rekening: Deze blijft in de meeste gevallen gewoon toegankelijk voor de langstlevende partner.
- Privérekening: Stond de rekening alleen op naam van de overledene? Dan blokkeert de bank deze direct na de melding van overlijden. Om weer toegang te krijgen, heb je een Verklaring van Erfrecht nodig. Dit document, opgesteld door de notaris (kosten variërend van €300 tot €600), bewijst wie de erfgenamen zijn.
Tip: Zorg dat je altijd een eigen buffer hebt waar je direct bij kunt voor de uitvaartkosten of lopende zaken zoals rekeningen en boodschappen.
2. De inkomensval: van 2 naar 1
Wanneer een inkomen wegvalt, dalen de vaste lasten helaas niet evenredig mee. De huur of hypotheek blijft vaak hetzelfde, net als de energierekening.
- AOW: Was je partner al met pensioen? De AOW voor gehuwden (50% van het minimumloon per persoon) stopt. Als achterblijver krijg je de alleenstaanden-AOW (ongeveer 70% van het minimumloon). Per saldo ga je er als huishouden dus 30% op achteruit.
- Anw-uitkering: Ben je nog niet AOW-gerechtigd? De Algemene nabestaandenwet (Anw) is flink versoberd. Je komt hier alleen nog voor in aanmerking als je zorgt voor kinderen onder de 18 jaar of als je voor meer dan 45% arbeidsongeschikt bent.
- Nabestaandenpensioen: Dit is vaak een percentage (doorgaans 70%) van het ouderdomspensioen dat je partner had opgebouwd. Let op: bij veel moderne pensioenregelingen is dit op risicobasis. Was je partner op het moment van overlijden werkloos of ZZP’er zonder verzekering? Dan is de uitkering vaak €0.
3. Wonen: mag je blijven?
De grootste angst van veel nabestaanden is het huis uit moeten. De regels hiervoor zijn strenger dan vaak wordt gedacht.
- Huurhuis:
- Getrouwd of geregistreerd partnerschap: Je bent automatisch ‘wettelijk medehuurder’, ook als je naam niet op het contract staat. Na overlijden word je automatisch hoofdhuurder en mag je blijven.
- Samenwonend: Stond de huur alleen op naam van je overleden partner? Dan heb je niet automatisch het recht om er te blijven wonen. Je mag er wettelijk nog 6 maanden blijven. Binnen die tijd moet je de verhuurder vragen of je het contract mag overnemen. De verhuurder mag dit weigeren als je bijvoorbeeld de huur niet alleen kunt betalen of als je er nog geen 2 jaar samenwoonde.
- Koophuis:
- De hypotheek moet op 1 naam worden gezet. De bank toetst opnieuw of jij de lasten op je eigen inkomen kunt dragen.
- Is er een Overlijdensrisicoverzekering (ORV)? Deze keert uit om (een deel van) de hypotheek af te lossen, wat de maandlasten verlaagt. Dit kan net het verschil maken waardoor je wél mag blijven wonen.
4. De Belastingdienst: erfbelasting
Na het overlijden kijkt de fiscus mee naar de erfenis (huis, spaargeld, beleggingen). Gelukkig beschermt de wet de partner goed.
- Partnervrijstelling: Voor 2024/2025 geldt een zeer ruime vrijstelling van € 795.156. Erf je minder dan dit bedrag? Dan betaal je als partner geen erfbelasting.
- Pensioenimputatie: Let op: de waarde van het nabestaandenpensioen wordt soms in mindering gebracht op deze vrijstelling. Hierdoor kan de vrijstelling lager uitvallen, maar deze is nooit lager dan € 203.759.
5. Toeslagen en contracten
Vergeet niet om lopende zaken aan te passen.
- Toeslagen: Omdat het gezinsinkomen daalt, heb je mogelijk (weer) recht op zorgtoeslag, huurtoeslag of kindgebonden budget. Geef de wijziging direct door via Mijn Toeslagen bij de Belastingdienst.
- Verzekeringen: Een aansprakelijkheids- of rechtsbijstandverzekering voor een gezin is duurder dan voor een alleenstaande. Het omzetten van de polis kan tientallen euro’s per jaar schelen.
6. Erfenis: lust of last? (pas op voor schulden!)
Een erfenis klinkt positief, maar je erft ook eventuele schulden. Was de financiële situatie van je partner onduidelijk of had hij/zij een eigen zaak? Pas dan enorm op.
- Niet zomaar betalen: Betaal niets van de rekening van de overledene (zelfs niet de huur of een klein openstaand tikkie) en neem geen spullen mee naar huis voordat je zekerheid hebt. De wet ziet dit namelijk als ‘zuivere aanvaarding’, wat betekent dat je ook privé aansprakelijk wordt voor alle schulden.
- Beneficiair aanvaarden: Twijfel je? Kies dan via de notaris voor ‘beneficiair aanvaarden’. Je accepteert de erfenis dan alleen als er onder aan de streep een positief saldo overblijft. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen? Dan draai jij er niet voor op.
7. De blauwe envelop: het F-biljet
De belastingaangifte werkt na een overlijden net even anders. De Belastingdienst stuurt na enkele maanden een F-formulier (F-biljet) voor de overledene.
- Papierwinkel: Dit is vaak een papieren boekwerk en kan niet altijd digitaal via de app worden ingevuld. Het gaat over het inkomen van 1 januari tot de datum van overlijden.
- Geld terug: Vaak krijg je geld terug. Omdat het jaarinkomen lager is dan normaal (het jaar is immers ‘korter’), is er verhoudingsgewijs vaak te veel loonheffing ingehouden. Het loont dus om hier even goed voor te gaan zitten of hulp bij te vragen.
8. Directe kosten: de uitvaart
Een uitvaart kost al snel tussen de € 7.000 en € 11.000. Wie betaalt dit als de rekeningen geblokkeerd zijn?
- Uitvaartverzekering: Is er een natura- of kapitaalverzekering? Neem direct contact op met de verzekeraar. Zij keren vaak snel uit of betalen de uitvaartondernemer rechtstreeks.
- Blokkade-uitzondering: Is er genoeg saldo, maar is de rekening geblokkeerd? Sommige banken maken een uitzondering voor de factuur van de uitvaartondernemer. Als je deze factuur naar de afdeling Nabestaandendesk van de bank stuurt, maken zij het bedrag soms direct over naar de uitvaartondernemer, ondanks de blokkade.
9. Boodschappen en energie: de dure ‘eenpersoons-boete’
Het klinkt logisch: 1 mond minder te voeden, dus de boodschappen worden de helft goedkoper. Helaas werkt dat in de praktijk niet zo.
- Geen halvering: Grootverpakkingen zijn goedkoper dan eenpersoonsporties. Voor 1 persoon koken is verhoudingsgewijs duurder en leidt vaker tot voedselverspilling. Volgens het Nibud ben je als alleenstaande per persoon duurder uit dan wanneer je samenwoont.
- Gemakskosten: In tijden van rouw heb je vaak geen energie om uitgebreid en voordelig te koken. De verleiding (en soms noodzaak) om kant-en-klaarmaaltijden te kopen of eten te bestellen is groot. Dit hakt er financieel flink in, juist op het moment dat je inkomen daalt.
- Energie: Ook je energierekening halveert niet. De verwarming moet immers aan voor de hele woonkamer, ook als je er alleen zit. De koelkast en wifi-router verbruiken evenveel stroom, ongeacht met hoeveel mensen je bent. Reken op een besparing van hooguit 20 tot 30 procent, zeker geen 50.
10. Nu al regelen: de ‘wat-als’ berekening
Je weet nu dat bij overlijden het inkomen vaak daalt, terwijl de vaste lasten gelijk blijven. Het is een scenario waar je liever niet aan denkt, maar durf jij de balans op te maken?
- Een daad van liefde: Het is geen gezellig gesprek voor bij de borrel, maar wel noodzakelijk. Van elkaar houden betekent niet alleen samen leuke dingen doen, maar ook zorgen dat de ander goed achterblijft als jij er niet meer bent. Maak het bespreekbaar, juist nu het nog kan.
- De rekensom: Pak er eens een avond voor en zet het op papier. Stel dat 1 inkomen morgen wegvalt: wat komt er dan nog binnen aan pensioen of uitkering? En kunnen we van dat bedrag de huidige hypotheek of huur nog betalen?
- Het gat dichten: Ontdek je een tekort? Dan kun je nu nog ingrijpen. Misschien moeten jullie samen een grotere financiële buffer opbouwen op een privérekening. Of is het verstandig om een (extra) overlijdensrisicoverzekering af te sluiten, zodat de achterblijver hypotheekvrij kan wonen.
Lees ook: Tips bij het opstellen van een testament.
Disclaimer: Dit artikel is met de grootst mogelijke zorg samengesteld, maar biedt slechts algemene informatie. Fiscale regels, vrijstellingen en wetgeving (peildatum 2024/2025) kunnen veranderen. Iedere persoonlijke situatie is uniek; aan dit artikel kunnen geen rechten worden ontleend. Raadpleeg voor specifiek advies en de afwikkeling van een nalatenschap altijd een notaris of financieel adviseur.