Wat gebeurt er bij overtreding van de mediacode?

Bron: © RVD/Robin Utrecht. Wat gebeurt er eigenlijk als men de mediacode ovetreedt? 

---

De Nederlandse mediacode bestaat inmiddels ruim 20 jaar en speelt een belangrijke rol in de bescherming van de privacy van het koninklijk huis. Toch roept deze afspraak regelmatig vragen op. Wat houdt de mediacode precies in? Wat gebeurt er als media zich er niet aan houden? En hoe verhoudt deze code zich tot de persvrijheid?

In dit artikel leggen we op een begrijpelijke manier uit hoe de mediacode werkt, welke juridische gevolgen een overtreding kan hebben en waarom de discussie erover nog altijd actueel is.

Wat is de mediacode?

De mediacode is geen wet, het is een set afspraken tussen het Nederlandse koningshuis en de media. De kern van deze afspraken is eenvoudig: leden van het koninklijk huis hebben recht op een privéleven, net als iedere andere Nederlander. Foto’s en beelden die duidelijk tot de privésfeer behoren, zoals vakanties, vrije tijd of momenten thuis, mogen daarom niet zomaar worden gepubliceerd.

Daar staat tegenover dat de media wél vrij mogen berichten over officiële en publieke activiteiten, zoals staatsbezoeken, ceremonies en openbare optredens. De mediacode probeert zo een evenwicht te creëren tussen openbaarheid en privacy.

Belangrijk om te weten is dat deze afspraken vooral gelden voor Nederlandse media. Buitenlandse media zijn hier niet of nauwelijks aan gebonden, wat soms tot spanningen leidt.

Vandaag Inside – Johan Derksen ergert zich aan koning Willem-Alexander: ‘Wie denkt hij nou dat hij is?!’. Tekst gaat onder de video verder >>

Wanneer is er sprake van een overtreding?

Van een overtreding van de mediacode is sprake wanneer een medium zonder toestemming beeldmateriaal publiceert dat duidelijk tot het privéleven van het koninklijk huis behoort. Denk bijvoorbeeld aan foto’s van de koning of zijn gezin tijdens een vakantie, op privéterrein of tijdens niet-officiële activiteiten.

Of iets privé is, hangt af van de context. Een wandeling tijdens een staatsbezoek is openbaar. Een wandeling tijdens een vakantie is dat niet. Juist dat onderscheid zorgt soms voor discussie en grijze gebieden.

De rol van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD)

De Rijksvoorlichtingsdienst, kortweg RVD, houdt toezicht op de naleving van de mediacode. Wanneer er een mogelijke overtreding plaatsvindt, neemt de RVD meestal eerst contact op met het betrokken medium.

In veel gevallen blijft het bij een verzoek om het beeldmateriaal te verwijderen of aan te passen. Als een redactie hier geen gehoor aan geeft, kan het koninklijk huis, via de RVD, juridische stappen overwegen. Dat kan variëren van een formele waarschuwing tot een kort geding of een civiele schadeclaim.

Discussie over de mediacode na publicatie foto’s Alexia en Antoon, lees onder de video verder >>

Het recht op privacy van het koningshuis

Ook leden van het koninklijk huis vallen onder het algemene recht op privacy. Dit recht is vastgelegd in de Nederlandse Grondwet en in internationale verdragen, zoals het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Tegelijkertijd hebben zij een publieke functie, waardoor hun leven deels in de openbaarheid plaatsvindt. Juist daarom is de mediacode ontwikkeld: om te voorkomen dat alles automatisch als ‘publiek belang’ wordt bestempeld, terwijl het in feite om privéleven gaat.

Wat betekent de mediacode voor de persvrijheid?

Persvrijheid is een fundamenteel recht in een democratische samenleving, maar het is geen onbeperkt recht. Journalisten moeten rekening houden met privacywetgeving en ethische normen.

De mediacode fungeert hierbij als een professioneel kader. Mocht een zaak voor de rechter komen, dan wordt altijd per geval gekeken welk belang zwaarder weegt: het recht op privacy of het belang van vrije nieuwsgaring. In de praktijk blijkt dat rechters bij puur privébeelden zonder duidelijke nieuwswaarde vaak het privacybelang laten prevaleren.

Evert Santegoeds deelt eerste beelden van Alexia en Antoon in Privé, lees onder de video verder >>

De invloed van social media en veranderende tijden

De opkomst van social media heeft de discussie rondom de mediacode versterkt. Privéfoto’s van het koninklijk huis circuleren steeds vaker online, soms geplaatst door omstanders of buitenlandse media. Nederlandse journalisten komen daardoor voor lastige keuzes te staan: iets is al overal te zien en formeel nog steeds niet toegestaan.

Media-kenners, onder wie journalist Justine Marcella, wijzen erop dat de mediacode hierdoor onder druk staat. Tegelijkertijd benadrukken zij dat de code juist bedoeld is om rust en duidelijke spelregels te bieden in een tijd van voortdurende mediabelangstelling.

• Lees ook: Willem-Alexander & Máxima: de intieme docuserie op Videoland – nu te zien.

Hoe uniek is de Nederlandse mediacode?

Internationaal gezien is Nederland relatief streng. In landen als het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Spanje verschijnen vaker privéfoto’s van koninklijke families in de pers. Toch wordt de Nederlandse aanpak ook gezien als een manier om excessen te voorkomen en de menselijke kant van publieke functies te beschermen.

Weer discussie over mediacode, lees onder de video verder >>

De toekomst van de mediacode

Hoewel de mediacode regelmatig onderwerp van debat is, lijkt afschaffing voorlopig niet aan de orde. De afspraken bieden zowel het koninklijk huis als de media duidelijkheid. Wel zal de manier waarop de code wordt toegepast blijven meebewegen met maatschappelijke ontwikkelingen, technologische veranderingen en rechterlijke uitspraken.

Uiteindelijk blijft het zoeken naar balans: tussen openbaarheid en bescherming, tussen nieuwsgierigheid en respect.

Lees verder onder de berichten >>

Bronnen:

Koninklijk Huis der Nederlanden, Rijksvoorlichtingsdienst (RVD), Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, Nederlandse Grondwet

Zorgt de Mediacode nog voor voldoende privacybescherming van de koninklijke familie? Dat lees je hier >>

---

Zorgt de Mediacode nog voor voldoende privacybescherming van de koninklijke familie

4 oktober 2025 – Foto’s van prinsessen in het nieuws zorgen regelmatig voor discussie. Koning Willem Alexander liet weten dat de media met het delen van een foto met prinses Alexia en zanger Antoon te ver is gegaan. Hoe werkt het eigenlijk met hun privacy? De Mediacode speelt hierin een belangrijke rol en roept nu, in het digitale tijdperk, nieuwe vragen op.

door onze redactie

Wat is de Mediacode eigenlijk?

De Mediacode is sinds 2005 het huisreglement van de koninklijke familie rond mediacontact. De regels zijn samengesteld onder leiding van koning Willem-Alexander, met als doel de privacy van hemzelf, koningin Máxima en hun dochters te beschermen.

Simpel gezegd: de media mogen alleen foto’s maken van de Oranjes in hun privétijd tijdens vooraf bepaalde momenten, zoals officiële fotomomenten. Buiten deze sessies moeten pers en fotografen hen met rust laten.

De laatste tijd is dat zeker niet meer het geval: er doken foto’s op van prinses Alexia, maar ook van prinses Amalia die aan het feesten was tijdens Oktoberfest. De koning vindt het nu genoeg.

Waarom bestaat deze code?

Koning Willem-Alexander gaf in 2025 nog eens duidelijk aan waarom de Mediacode belangrijk is. Hij wil zijn dochters: Amalia, Alexia en Ariane de kans geven om fouten te maken en op te groeien buiten de schijnwerpers. Volgens hem hoort bij volwassen worden dat je je privéleven houdt, zelfs als je kroonprinses bent.

Hoe moeten fotografen en journalisten zich gedragen?

De Mediacode vraagt het volgende van media en fotografen:

1. Respecteer de privacy van de koninklijke familie in hun privétijd.
2. Leg geen beelden vast van privé-uitjes, vakantie of sociale aangelegenheden.
3. Kom alleen tijdens officiële, vooraf aangekondigde fotomomenten in actie.
4. Bij overtreding kunnen fotografen worden uitgesloten van toekomstige fotosessies.

Wanneer mag de media wel privébeelden tonen?

Niet alle privébeelden zijn verboden terrein. Juridisch gezien draait het om ‘nieuwswaarde’. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens bepaalde in 2004 dat iemands bekendheid niet betekent dat je altijd publiek bezit bent. Alleen als een foto maatschappelijk relevant is, mag publicatie.

Voorbeelden:

• Gaat het koningspaar tegen de coronaregels in? Dan mag dat nieuws zijn.
• Gaat de koning shoarma eten na een feest? Dat blijft privé, vinden de grote kranten.

Onlangs plaatste een weekblad een foto van prinses Alexia met zanger Antoon. De hoofdredacteur vond dit nieuwswaardig, omdat Alexia tweede in lijn is voor de troon en volgens hem geen sprake was van achtervolgen of schending van haar rust. Traditionele media publiceerden de foto niet, wat toch een verschil in afweging laat zien.

Mediacode van het koningshuis

De tekst gaat onder de berichten verder >>

Wat gebeurt er bij een overtreding?

De Mediacode is geen wet. Je krijgt geen boete, maar een praktisch nadeel: je mag niet meer komen op de officiële fotosessies van het koningshuis. Wel kan de koning naar de rechter stappen als hij vindt dat zijn of het privéleven van zijn dochters wordt geschonden, bijvoorbeeld toen er foto’s van prinses Amalia op het hockeyveld verschenen toen zij 9 was. De rechter kijkt dan opnieuw streng naar de afweging tussen privacy en nieuwswaarde.

Is de Mediacode nog actueel?

In 2005 waren de prinsessen nog kinderen zonder eigen leven online. Nu zijn Amalia en Alexia volwassen en gaat het meer over sociale circuits, partners en openbare gelegenheden. Mensen maken zelf makkelijk snel foto’s en alles staat binnen seconden op sociale media, buiten de controle van de redactie om.

De koning kreeg in oktober 2025 vragen of de Mediacode aangepast moet worden aan deze tijd, maar liet zich daar niet duidelijk over uit.

Privacy versus vrijheid van pers

Het koningshuis vindt vrijheid van meningsuiting en persvrijheid belangrijk. Maar de koning waarschuwt dat deze rechten niet mogen worden misbruikt om puur uit sensatiezucht privébeelden te publiceren voor de verkoop. Tegelijk benadrukt hij het belang van kritische, betrouwbare journalistiek die misstanden aan de kaak stelt. Hij zou zelf graag journalist zijn geweest!

De koning geeft reactie: “Vrijheid van meningsuiting en persvrijheid is belangrijk”

Bekijk zijn reactie hieronder >>

De Mediacode in balans

De Mediacode blijft een hulpmiddel om rust en privacy te bewaken, al schuurt het soms met de nieuwsgierigheid naar het leven van de prinsessen, zeker nu zij volwassen zijn en hun leven online leeft. Media moeten steeds die balans zoeken tussen publiek belang en privéleven, zeker nu sociale netwerken alles sneller verspreiden dan ooit tevoren.

Bronnen

NRC, AD