Bron: Canva. Wereldwijde kankerpercentages verdubbeld sinds 1990
De cijfers liegen er niet om. Volgens schattingen van het International Agency for Research on Cancer (IARC, onderdeel van de WHO) werden er rond 1990 wereldwijd ongeveer 10 miljoen nieuwe gevallen van kanker per jaar vastgesteld. In de afgelopen jaren ligt dat aantal rond of boven de 20 miljoen nieuwe diagnoses per jaar, en de verwachting is dat dit rond 2040 kan oplopen tot ruim 27 miljoen nieuwe gevallen per jaar. Daarmee is kanker een van de grootste wereldwijde gezondheidsuitdagingen geworden.
Ook het aantal mensen dat leeft mét kanker (de zogeheten prevalentie) neemt sterk toe. Door betere diagnostiek en behandelingen overleven meer mensen hun ziekte of leven ze langer met kanker als chronische aandoening. Dat is positief, maar het betekent tegelijk dat zorgsystemen langdurig zwaarder belast worden.
Waarom stijgt het aantal kankergevallen zo hard?
De verdubbeling van het aantal kankergevallen sinds 1990 heeft meerdere oorzaken:
- Vergrijzing: Kanker is sterk leeftijdsgebonden. Een groot deel van alle diagnoses treedt op bij mensen ouder dan 60 jaar. Wereldwijd groeit het aandeel ouderen in de bevolking snel; in sommige landen, zoals in Europa en Japan, bestaat inmiddels meer dan 20% van de bevolking uit 65‑plussers. Meer ouderen betekent automatisch meer kankerdiagnoses.
- Bevolkingsgroei: De wereldbevolking is sinds 1990 met miljarden mensen toegenomen. Daardoor is de “pool” van mensen die kanker kúnnen krijgen veel groter geworden.
- Leefstijl en omgeving: Roken, alcoholgebruik, ongezonde voeding, overgewicht, onvoldoende beweging en blootstelling aan luchtvervuiling en schadelijke stoffen dragen aantoonbaar bij aan de stijging. Zo wordt geschat dat roken nog altijd verantwoordelijk is voor ongeveer 1 op de 5 sterfgevallen door kanker.
- Betere opsporing: Door verbeterde diagnostiek en meer screeningsprogramma’s worden kankers eerder en vaker ontdekt. Dat zorgt niet alleen voor betere overlevingskansen, maar ook voor hogere geregistreerde aantallen.
Sterfte: meer gevallen, maar relatief betere overleving
Hoewel het aantal diagnoses toeneemt, is er ook een belangrijke positieve ontwikkeling: de overlevingskansen zijn in veel landen verbeterd. In diverse westerse landen is de sterfte aan sommige kankersoorten sinds de jaren 90 gedaald, onder andere door:
- Betere behandelingen (zoals doelgerichte therapie en immunotherapie);
- Eerdere ontdekking via bevolkingsonderzoeken (bijvoorbeeld borst-, darm- en baarmoederhalskanker);
- Afname van roken in bepaalde bevolkingsgroepen.
Toch blijft kanker wereldwijd een van de belangrijkste doodsoorzaken. In veel lage- en middeninkomenslanden neemt de kankersterfte zelfs toe, omdat de zorg daar de groeiende vraag nog minder kan bijbenen.
Extra druk op zorgsystemen, vooral voor ouderen voelbaar
De eerder genoemde verdubbeling van het aantal kankergevallen vertaalt zich direct naar een hogere druk op zorgsystemen. In sommige landen is kanker inmiddels verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van alle zorgkosten, en dat aandeel groeit. Ziekenhuizen melden vollere oncologie-afdelingen, langere wachttijden voor diagnostiek (zoals scans en biopsieën) en tekorten aan gespecialiseerd personeel.
Voor ouderen betekent dit concreet:
- Complexere zorgvragen: Veel ouderen hebben naast kanker ook andere aandoeningen, zoals hart‑ en vaatziekten of diabetes. Dat maakt behandelingen intensief en vraagt meer afstemming tussen verschillende specialisten.
- Meer behoefte aan langdurige ondersteuning: Naarmate mensen langer leven met of na kanker, groeit de vraag naar revalidatie, thuiszorg, palliatieve zorg en ondersteuning in het dagelijks leven.
- Financiële en emotionele belasting: Niet alleen voor de patiënt, maar ook voor partners, kinderen en andere mantelzorgers.
Wat kunnen individuen en overheden doen?
De toename van kanker is geen onvermijdelijk lot, maar een signaal dat preventie en slimme zorginvesteringen urgenter zijn dan ooit.
Aan de persoonlijke kant adviseren gezondheidsorganisaties onder meer:
- Niet roken en zo min mogelijk meeroken;
- Matig zijn met alcohol;
- Een gezond gewicht nastreven, met evenwichtige voeding en voldoende beweging;
- Zonbescherming en vermijden van overmatige UV-blootstelling;
- Alert zijn op veranderingen in het lichaam en tijdig naar de huisarts gaan.
Daarnaast spelen vroegtijdige opsporing en deelname aan bevolkingsonderzoeken een cruciale rol. Vroege detectie vergroot de kans op succesvolle behandeling aanzienlijk en kan in veel gevallen ingrijpende therapieën beperken.
Aan de kant van overheid en zorgbeleid is het nodig om:
- Te investeren in extra capaciteit aan oncologen, verpleegkundigen en ondersteunend personeel;
- Moderne diagnostische apparatuur (zoals CT, MRI en PET-scans) breed toegankelijk te maken;
- Zorg beter te organiseren rondom de patiënt, met speciale aandacht voor kwetsbare ouderen;
- Preventieprogramma’s en gezondheidsvoorlichting structureel te versterken.
Vooruitkijken: beter voorbereid de toekomst in
De verdubbeling van het aantal kankergevallen sinds 1990 is een duidelijk signaal dat we als samenleving anders naar gezondheid en zorg moeten kijken. Voor ouderen betekent dit: niet alleen vertrouwen op de zorg, maar ook zelf alert blijven, vragen stellen, regelmatig controles laten doen en actief informatie zoeken over beschikbare zorg en ondersteuning.
Hoewel de cijfers indrukwekkend en soms beangstigend zijn, laten de verbeterde overlevingskansen zien dat voortgang mogelijk is. Door preventie, vroege opsporing en gerichte investeringen in de zorg te combineren, kunnen we de impact van deze ontwikkeling op toekomstige generaties verminderen.
Eerder schreven wij over toename van kanker bij 80-plussers
Toename van kanker bij 80-plussers: Een groeiende uitdaging voor de Nederlandse zorg
De Nederlandse gezondheidszorg staat voor een aanzienlijke opgave. Recent onderzoek van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en het Erasmus MC laat zien dat het aantal kankerdiagnoses bij 80-plussers in een verontrustend tempo stijgt. Hoe komt dit?
Waar de groei in het verleden al merkbaar was, wijzen prognoses op een verdere versnelling. De combinatie van een vergrijzende populatie en verbeterde diagnostiek zorgt voor een nieuwe realiteit in de oncologische zorg.
Een versnelling in diagnoses: De cijfers
De historische data laten een duidelijke trend zien: tussen 1989 en 2019 steeg het aantal kankergevallen bij mensen boven de 80 jaar met gemiddeld 2,7% per jaar. Onderzoekers verwachten echter dat dit groeipercentage de komende jaren bijna zal verdubbelen naar 5% per jaar.
Deze verschuiving is ook zichtbaar in het aandeel van de totale zorglast.
- In 2019 werd een kwart van alle solide tumoren vastgesteld bij tachtigplussers, terwijl dit 10 jaar daarvoor nog slechts 16% was.
- Concreet betekent dit een stijging van ongeveer 18.700 nieuwe patiënten in 2019 naar een verwachte 32.600 in 2032.
De meest voorkomende kankersoorten bij ouderen
De aard van de diagnoses verschilt tussen mannen en vrouwen, al voert 1 categorie bij beide seksen de boventoon.
- Mannen: De top 5 bestaat uit huidkanker, prostaatkanker, longkanker, blaaskanker en darmkanker.
- Vrouwen: Hier worden het vaakst huidkanker, borstkanker en darmkanker vastgesteld.
Opvallend is de enorme vlucht die huidkanker neemt. In 2022 alleen al werden bijna 75.000 nieuwe gevallen van huidkanker geregistreerd in Nederland. Voor een gemiddeld ziekenhuis vertaalt dit zich naar ruim 1.000 nieuwe patiënten op jaarbasis. Met name de stijging van het aantal melanomen onder hoogbejaarden wordt door experts als zorgwekkend bestempeld.
Een kankerdiagnose kan emotioneel doorwegen. Wat kan je daar aan doen? >>
Huidkanker als drijvende kracht achter de zorgdruk
Niet-melanoom huidkanker, zoals het basaalcelcarcinoom (BCC) en plaveiselcelcarcinoom (PCC), neemt vooral in absolute aantallen toe. Bij de diagnoses van PCC is inmiddels 40% van de patiënten ouder dan 80 jaar.
Hoewel de overlevingskansen bij melanomen aanzienlijk zijn verbeterd door medische innovaties. De 5-jaarsoverleving steeg van 86% begin deze eeuw naar 94%. In de meest recente cijfers blijft de druk op de nazorg groeien. Er leven momenteel bijna een half miljoen Nederlanders met een huidkankerdiagnose, van wie velen langdurige controle en behandeling voor opvolgende tumoren nodig hebben.
Er is gelukkig ook goed nieuws: Overlevingskansen bij kanker blijven stijgen: 72% nog in leven na 4 jaar.
De impact op het zorgsysteem en noodzakelijke innovaties
De toename van kanker bij de alleroudsten legt een grote druk op de beschikbare capaciteit. Dr. ir. Marieke Louwman van het IKNL benadrukt dat een betere integratie tussen de reguliere ouderenzorg en de gespecialiseerde oncologie essentieel is. Kwetsbare ouderen hebben immers vaak te maken met comorbiditeit (meerdere aandoeningen tegelijkertijd), wat behandeltrajecten complexer maakt.
Innovatieve behandelingen zoals immunotherapie en doelgerichte therapie vergroten de overlevingskansen, maar brengen ook hogere kosten en een intensievere begeleiding met zich mee. Volgens onderzoekers is een uitbreiding van zowel financieel budget als personele bezetting onvermijdelijk om de kwaliteit van zorg te waarborgen.
1 op de 2 Nederlanders krijgt te maken met kanker. Toch is het gesprek over kanker nog vaak omgeven door eufemismen en clichés. >>
Toekomstvisie: Beleid en preventie
Om de voorspelde groei in goede banen te leiden, is een proactieve aanpak vereist. Experts adviseren de volgende speerpunten voor het toekomstige zorgbeleid:
- Gespecialiseerd onderzoek: Er is meer inzicht nodig in hoe specifieke behandelingen uitpakken voor kwetsbare 80-plussers om zorg op maat te kunnen bieden.
- Capaciteitsplanning: Het zorgsysteem moet tijdig worden aangepast aan de demografische realiteit van 2032.
- Gerichte preventie: Preventieprogramma’s moeten specifiek worden afgestemd op de oudere doelgroep, met een focus op vroege opsporing om zware ingrepen in een later stadium te voorkomen.
Tot slot
De stijgende incidentie van kanker onder 80-plussers is geen tijdelijk fenomeen, maar een structurele maatschappelijke verschuiving. Alleen door een combinatie van wetenschappelijk onderzoek, innovatieve zorgorganisatie en gerichte preventie kan Nederland ervoor zorgen dat de zorg voor deze groeiende groep patiënten menswaardig en toegankelijk blijft.
Ook Martijn Krabbé kreeg helaas te maken met kanker. Hoor hier wat hij hierover vertelt >>
Bronnen:
Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), Erasmus MC, Nederlandse Kankerregistratie (NKR).
Al eerder schreven we over de toename van het aantal kankerdiagnoses >>
Zorgwekkend: aantal kankerdiagnoses gaat explosief stijgen
12 oktober 2022 – Het aantal kankerdiagnoses gaat in de komende tien jaar sterk toenemen, blijkt uit onderzoek van Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL). En dat heeft alles te maken met de vergrijzing en een ongezonde leefstijl.
Op dit moment zijn er ongeveer 800.000 Nederlanders die kanker hebben of hebben gehad. Naar verwachting gaat dit in de komende tien jaar stijging tot 1,4 miljoen.
Vergrijzing en leefstijl
De vergrijzing is de grootste oorzaak van deze stijging: er zijn steeds meer ouderen, en die ouderen blijven steeds langer leven. Omdat kanker het meest onder ouderen van boven de 70 voorkomt, gaat het aantal diagnoses logischerwijs toenemen. Dat betekent echter niet dat iedere oudere van boven de 70 evenveel risico loopt. Meer dan aanleg speelt leefstijl een grote rol in het risico op kanker. Een gebrek aan beweging, ongezonde voeding en het gebruik van alcohol en sigaretten zorgen er allemaal voor dat het risico toeneemt.
Toename dodelijke varianten
Met name overgewicht gaat de komende jaren een grote rol spelen in het aantal kankerdiagnoses. Naar verwachting is in 2040 meer dan de helft van de Nederlanders te zwaar. Overgewicht verhoogt het risico op onder andere slokdarm-, lever-, galweg- en nierkanker. Dit zijn zeer dodelijke vormen van de ziekte, met vaak een lage overlevingskans. Bij leverkanker is dit na 5 jaar bijvoorbeeld 25 procent, en bij galwegkanker slechts 10 procent. Omdat het aantal mensen met overgewicht blijft toenemen, zal ook het aantal diagnoses van deze vormen van kanker gaan toenemen, voorspellen de onderzoekers van het IKNL.
Leefstijl van jongs af aan verbeteren
Om een ongezonde leefstijl in de toekomst te voorkomen, moeten er bij jongeren al preventieve maatregelen worden genomen. Zo zijn er basisscholen die aan alle leerlingen een gezonde lunch bieden en waar er meer bewogen wordt. Uit onderzoek, van de Universiteit van Maastricht, is gebleken dat overgewicht in de toekomst met gedragsveranderingen op jonge leeftijd voor een groot deel voorkomen kan worden. Ook kunnen andere maatregelen als een hogere accijns op alcohol en sigaretten het aantal mensen met een ongezonde leefstijl helpen terugdringen.
Grotere overlevingskans
Er is niet alleen maar slecht nieuws. Zo zijn er verschillende kankersoorten waarvan het aantal diagnoses dan misschien wel toe blijft nemen, maar waarvan ook de overlevingskans steeds groter wordt. Met name bij huidkanker is er veel vooruitgang geboekt. Bij een melanoom is de overlevingskans gestegen naar 90 procent, en bij basaalcelcarcinoom (in de opperhuid) is de overlevingskans bijna 100 procent. Maar ook hier spelen preventieve maatregelen een belangrijke rol, zoals het smeren van zonnebrand.
Let op: Startpagina.nl geeft geen medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.