Ga naar de inhoud

Er worden te weinig kinderen geboren, hoe zorgwekkend is dat?

baby Bron: Canva. Het aantal geboortes in ons land loopt terug en dat heeft allerlei gevolgen. 

Er worden steeds minder baby’s geboren. Het aantal geboorten ligt op het laagste niveau in jaren en dezelfde trend is zichtbaar in vrijwel heel Europa. Overheden zoeken naar oplossingen, van belastingvoordelen tot babybonussen. Maar hoe zorgwekkend is de daling van het geboortecijfer eigenlijk? En wat betekent dit voor de toekomst van Nederland?

Het Nederlandse geboortecijfer daalt al ruim 10 jaar. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) werden in 2024 ruim 166.000 kinderen geboren. In 2010 waren dat er nog ongeveer 184.000. Het gemiddeld aantal kinderen per vrouw daalde in dezelfde periode van 1,80 naar 1,43.

2,1 kinderen per vrouw nodig

Dat betekent dat Nederland ruim onder het zogenoemde vervangingsniveau zit. Voor een stabiele bevolking zijn gemiddeld ongeveer 2,1 kinderen per vrouw nodig.

De daling is vooral zichtbaar in grote steden. Daar stellen veel mensen het krijgen van kinderen uit of kiezen uiteindelijk voor een kleiner gezin. Ook in andere Europese landen is die ontwikkeling zichtbaar. Spanje zit bijvoorbeeld op gemiddeld 1,10 kind per vrouw, terwijl Frankrijk uitkomt op 1,61.

Bekijk de video >>

Waarom krijgen mensen minder kinderen?

De belangrijkste oorzaak lijkt niet een gebrek aan kinderwens te zijn. Uit onderzoek van het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (UNFPA) blijkt juist dat veel mensen minder kinderen krijgen dan zij eigenlijk zouden willen. Financiële onzekerheid, hoge woonlasten, onzeker werk en zorgen over de toekomst spelen daarbij een belangrijke rol.

Ook in Nederland zien onderzoekers een verband tussen stijgende woningprijzen en uitgestelde gezinsvorming. Vooral starters hebben moeite om een geschikte woning te vinden. Daardoor schuiven plannen voor een gezin vaak naar achteren.

“De echte vruchtbaarheidscrisis is niet dat mensen geen kinderen willen, maar dat zij niet het aantal kinderen kunnen krijgen dat zij wensen”, stelt UNFPA in haar rapport The Real Fertility Crisis.

Daarnaast spelen maatschappelijke veranderingen mee. Mensen studeren langer, bouwen eerst een carrière op en krijgen later een vaste relatie. Daardoor schuift de leeftijd waarop het eerste kind wordt geboren steeds verder op.

Wat zijn de gevolgen voor Nederland?

Minder geboorten hebben gevolgen die pas jaren later zichtbaar worden. Allereerst neemt de vergrijzing toe. Het aantal ouderen groeit terwijl het aantal jongeren afneemt. Daardoor komen er relatief minder werkenden beschikbaar om pensioenen, zorg en andere publieke voorzieningen te financieren.

Volgens prognoses van het CBS overlijden er tot en met 2029 jaarlijks meer mensen dan er kinderen worden geboren. De bevolkingsgroei wordt daardoor steeds meer afhankelijk van migratie.

Op termijn kan dit leiden tot personeelstekorten in sectoren als de zorg, het onderwijs, de techniek en de bouw. Japan, Zuid-Korea en delen van Oost-Europa laten zien hoe een langdurig laag geboortecijfer complete regio’s kan veranderen, met leeglopende dorpen, sluitende scholen en een afnemende beroepsbevolking.

Helpen babybonussen en belastingvoordelen?

Overheden experimenteren wereldwijd met maatregelen om meer geboorten te stimuleren. Sommige landen bieden financiële tegemoetkomingen, belastingvoordelen of extra ouderschapsverlof.

De resultaten zijn echter wisselend. Uit internationaal onderzoek blijkt dat dergelijke maatregelen soms tijdelijk effect hebben, maar zelden leiden tot een structurele stijging van het geboortecijfer.

UNFPA waarschuwt zelfs dat eenvoudige oplossingen zoals babybonussen vaak onvoldoende werken wanneer onderliggende problemen, zoals dure woningen en economische onzekerheid, niet worden aangepakt.

Ook in Europa kijken beleidsmakers daarom steeds vaker naar betaalbare huisvesting, kinderopvang en betere mogelijkheden om werk en gezin te combineren.

Is er reden tot paniek?

Demografen benadrukken dat een lager geboortecijfer niet automatisch een ramp betekent.

Een kleinere bevolking kan ook voordelen hebben, zoals minder druk op woningen, infrastructuur en milieu. Bovendien groeit de Nederlandse bevolking voorlopig nog door migratie en doordat meer vrouwen op latere leeftijd kinderen krijgen. Volgens het CBS stijgt het aantal geboorten naar verwachting op langere termijn weer enigszins.

Toch zien deskundigen de huidige trend wel als een belangrijk aandachtspunt. Wanneer het geboortecijfer langdurig laag blijft, verandert de samenstelling van de samenleving fundamenteel. De verhouding tussen werkenden en gepensioneerden verschuift en dat vraagt om aanpassingen in beleid, arbeidsmarkt en zorg.

Bronnen:

CBS, Parool, UNFPA