Bron: © Canva
Het dorp bestaat nog, maar het leven verdwijnt er langzaam. Dit is de tendens waar steeds meer Nederlandse dorpen mee kampen. Voorzieningen verdwijnen, waardoor het dorpsleven voelbaar een andere weg in slaat. Cafés sluiten, huisartsenpraktijken trekken weg en ook de dorpswinkel verdwijnt uit het straatbeeld.
Voorzieningen nemen af
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) neemt het aantal voorzieningen in kleine kernen al jaren af. Vooral dorpen met minder dan 5.000 inwoners worden geraakt. Wat overblijft, is een dorp dat er fysiek nog is, maar waar het sociale leven op een laag pitje komt te staan.
Het café fungeert als huiskamer van het dorp – PBL
Café verdwijnt als sociale spil
Het verdwijnen van dorpscafés is een landelijk patroon, stelt Koninklijke Horeca Nederland. Door stijgende kosten, personeelstekorten en minder vaste klanten wordt exploitatie steeds moeilijker, vooral buiten de Randstad.
In leefbaarheidsonderzoeken beschrijven bewoners het café steevast als ontmoetingsplek. “Het café fungeert als huiskamer van het dorp,” zeggen dorpsbewoners in interviews die zijn opgenomen in PBL-rapporten (Planbureau voor de Leefomgeving) over plattelandsvoorzieningen. “Je sprak elkaar daar vanzelf.”
Volgens het PBL zorgt het sluiten van cafés voor minder spontane ontmoetingen, waardoor het dorpsleven individualiseert en vereenzaamt.
Huisarts steeds verder weg
Ook de zorg trekt zich terug uit dorpen. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) meldt dat huisartsenpraktijken door schaalvergroting en personeelstekorten vaker worden samengevoegd in grotere plaatsen.
Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) citeert in rapportages bewoners die aangeven dat de afstand tot zorg toeneemt. “Voor ouderen zonder auto wordt een doktersbezoek een logistieke uitdaging,” stelt het NHG. De organisatie waarschuwt dat dit kan leiden tot zorgmijding.
Dorpswinkel sluit, dorp verliest dynamiek
Volgens het CBS is het aantal kleine supermarkten en speciaalzaken in dorpen structureel gedaald. Online winkelen, boodschappen thuis laten bezorgen en schaalvoordelen van grote ketens spelen daarbij een grote rol.
Inwoners benadrukken in PBL-onderzoeken dat de dorpswinkel een sociale functie had. “Je kwam er niet alleen voor boodschappen, maar ook voor contact,” geven bewoners aan. Met het verdwijnen van de winkel verdwijnt opnieuw een stukje dorpsleven.
Dorpsvoorzieningen per provincie
Op basis van recente CBS- en PBL-analyses laten provincies duidelijke verschillen zien in de mate waarin het dorpslevenonder druk staat:
Groningen & Drenthe
Relatief sterke afname van dorpswinkels en huisartsenposten in kleine kernen. Vergrijzing en bevolkingskrimp spelen hier een grote rol, meldt het CBS.
Friesland
Veel kleine dorpen verliezen voorzieningen, maar kennen relatief veel burgerinitiatieven zoals dorpscoöperaties, stelt het PBL.
Overijssel & Gelderland
Dorpen buiten de invloedssfeer van steden als Zwolle en Arnhem zien vooral horeca verdwijnen, meldt Koninklijke Horeca Nederland.
Zeeland
Groot aandeel dorpen met beperkte toegang tot eerstelijnszorg. Afstanden tot huisarts en supermarkt nemen toe, aldus het RIVM.
Noord-Brabant & Limburg
In grensregio’s verdwijnen voorzieningen sneller door ontgroening en wegtrekkende jongeren, stelt het CBS.
Noord- en Zuid-Holland
Dorpen nabij stedelijke gebieden behouden vaker voorzieningen; meer afgelegen kernen verliezen juist winkels en cafés, meldt het PBL.
In heel Europa
Het probleem beperkt zich niet tot Nederland. De Europese Commissie signaleert in recente rapporten dat dorpen in onder meer Duitsland en Frankrijk met dezelfde ontwikkelingen kampen. Het verdwijnen van voorzieningen versnelt de leegloop, meldt de Commissie.
Lees verder onder de berichten >>
Bewoners houden dorpsleven overeind
Toch is het dorpsleven niet overal verloren. Volgens het PBL ontstaan steeds meer initiatieven waarbij bewoners zelf winkels, dorpshuizen en ontmoetingsplekken draaiende houden.
“Zonder de inzet van inwoners verdwijnen deze plekken definitief,” stelt het Planbureau. Waar bewoners samenwerken, blijft het dorpsleven bestaan, zij het in aangepaste vorm.
Dorpsleven verandert, maar verdwijnt niet zomaar
Het klassieke beeld van het dorp met café, winkel en huisarts op loopafstand wordt zeldzamer. Maar het dorpsleven verdwijnt niet zonder strijd. Zoals bewoners het in PBL-onderzoeken samenvatten: “Zolang we elkaar blijven opzoeken, is het dorp er nog.”
Bronnen:
CBS, PBL, RIVM