Bron: © Canva. 4,5 miljoen volwassenen hebben moeite met het gebruik van digitale diensten.
Ons hele leven is inmiddels verweven met de digitale wereld. Inloggen met DigiD, een afspraak maken bij de huisarts, je bankzaken beheren, een formulier invullen. Want snelheid en gemak dienen de mens. Maar het heeft ook een bedenkelijke keerzijde. Volgens de NOS hebben ongeveer 4,5 miljoen volwassenen in Nederland moeite met het gebruik van digitale overheidsdiensten.
Vooral systemen zoals DigiD zorgen voor problemen. Het gaat daarbij niet alleen om mensen die geen toegang hebben tot internet, maar vooral om mensen die vastlopen in het gebruik ervan. En dat zijn niet alleen de ouderen onder ons. De ontwikkeling laat zien dat digitale vaardigheden inmiddels net zo belangrijk zijn geworden als lezen en schrijven.
Online zijn is niet hetzelfde als digitaal vaardig
We denken dat wie dagelijks op zijn smartphone zit, automatisch digitaal vaardig is. Maar dat beeld klopt niet. Appen, scrollen en online shoppen is iets anders dan officiële zaken regelen.
Juist bij formele handelingen ontstaan problemen: een document uploaden, een verificatiecode invoeren of een formulier foutloos invullen. Eén verkeerde klik kan grote gevolgen hebben. Dat maakt mensen onzeker.
Onderzoek hiernaar toont aan dat digitale ongelijkheid niet alleen draait om toegang, maar ook om vaardigheden en begrip. Hoogleraar Alexander van Deursen benadrukt dat het verschil vooral zit in hoe mensen digitale systemen gebruiken en wat ze eruit halen.
Lees verder onder de video >>
Waarom de digitale wereld zo ingewikkeld voelt
Je moet wachtwoorden onthouden, codes invoeren, meldingen begrijpen en snel reageren. Die opeenstapeling maakt het lastig. Wat technisch logisch lijkt, voelt voor gebruikers vaak onduidelijk. Zeker als er tijdsdruk bij komt kijken of als processen veranderen door updates. Daardoor haken mensen sneller af.
Daarnaast speelt taal een grote rol. Veel digitale formulieren en uitleg zijn complex geschreven. Voor laaggeletterden of mensen die minder vertrouwd zijn met officiële taal vormt dat een extra barrière.
Digitale problemen treffen meer mensen dan je denkt
Digitale achterstand wordt vaak gekoppeld aan ouderen, maar dat beeld klopt niet meer. Ook jongeren lopen vast. Ze zijn handig met sociale media, maar niet altijd met officiële digitale processen.
Daarnaast hebben mensen met een lager inkomen of minder netwerk meer moeite om problemen op te lossen. Een fout in een formulier of een gemiste e-mail kan direct gevolgen hebben voor toeslagen, inkomen of zorg. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) wijst erop dat digitale ongelijkheid bestaande verschillen in de samenleving versterken.
Overzicht houden
Opvallend is dat digitale problemen niet altijd blijvend zijn. Iedereen kan ermee te maken krijgen. Denk aan stress, ziekte of een ingrijpende gebeurtenis. In zulke situaties wordt het moeilijker om overzicht te houden. Een taak die normaal eenvoudig is, voelt ineens complex. Dat maakt digitale kwetsbaarheid iets dat iedereen kan overkomen.
Bibliotheek als vangnet in de digitale wereld
Dat zoveel mensen hulp nodig hebben, zie je terug in bibliotheken. Daar zijn speciale informatiepunten waar je terechtkunt met vragen over digitale zaken. De Koninklijke Bibliotheek meldt dat steeds meer mensen gebruikmaken van hulp bij digitale overheidszaken. Denk aan ondersteuning bij DigiD, toeslagen of gemeentelijke diensten.
De bibliotheek fungeert daarmee als een soort tussenlaag tussen burger en digitale overheid. Dat zegt veel over hoe ingewikkeld systemen zijn geworden.
Lees verder onder de video >>
Wat betekent dit voor de samenleving?
De digitale wereld biedt gemak, maar stelt ook nieuwe eisen. Wie niet mee kan, loopt het risico buitengesloten te raken. Dat raakt aan zelfstandigheid en deelname aan de samenleving.
Digitale toegankelijkheid gaat daarom niet alleen over technologie, maar over gelijke kansen. Als basisvoorzieningen vooral digitaal beschikbaar zijn, moet iedereen ermee overweg kunnen.
De kern is duidelijk. De digitale wereld maakt het leven sneller, maar niet per se eenvoudiger. Zolang systemen complex blijven, groeit de groep mensen die vastloopt.
Bronnen:
NOS, SCP,