bron: Canva: De bekende voorsprong van de oudste: zo zit het echt.
Slimmer en rijker worden doordat je simpelweg als eerste geboren bent? Klinkt als klinklare onzin, maar een nieuw grootschalig onderzoek laat zien dat er wél degelijk iets speelt. Niet alleen opvoeding of aandacht van ouders, maar ook iets onverwachts, de ziektekiemen die via de oudere broer of zus het gezin binnendringen. En dat kan juist in de eerste levensmaanden van een baby veel uitmaken.
1,2 miljoen kinderen geanalyseerd
Onderzoekers van onder meer de Universiteit van Kopenhagen, Stanford University en het National Bureau of Economic Research analyseerden gegevens van ruim 1,2 miljoen kinderen. Hun conclusie is opvallend. Jongere broers en zussen belanden in hun eerste levensjaar 2 tot 3 keer vaker in het ziekenhuis met luchtwegaandoeningen dan eerstgeborenen.
Dat komt volgens de onderzoekers doordat oudere kinderen virussen meenemen uit bijvoorbeeld kinderopvang of school. Voor een peuter is dat vaak onschuldig, maar voor een pasgeboren baby kan zo’n infectie veel zwaarder uitpakken. De eerste maanden zijn cruciaal voor ontwikkeling, en juist dan zie je de grootste verschillen, stellen de onderzoekers, aldus het National Bureau of Economic Research.
Waarom die eerste maanden zo belangrijk zijn
In de eerste 6 maanden gebeurt er enorm veel in het lichaam van een baby. De hersenen groeien razendsnel en ook het immuunsysteem ontwikkelt zich nog volop. Als een baby in die periode een zware infectie doormaakt, kan dat gevolgen hebben.
Zo meldt BNR Nieuwsradio dat een groot deel van de energie van een baby normaal naar hersengroei gaat. Als die energie nodig is om een infectie te bestrijden, kan dat ten koste gaan van de ontwikkeling.
Het gaat hierbij niet om een simpele verkoudheid, maar vooral om ernstigere luchtwegproblemen die ziekenhuiszorg vereisen. Denk aan infecties zoals RS-virus, die bij baby’s flink kunnen ingrijpen.
Van ziek als baby naar later een verschil in inkomen
Wat dit onderzoek echt bijzonder maakt, is dat de effecten verder gaan dan alleen gezondheid. De onderzoekers zien ook een verband met latere schoolprestaties en inkomen.
Kinderen die in hun eerste levensjaar meer blootgesteld worden aan zware infecties, verdienen later gemiddeld iets minder en hebben een iets lagere kans op het afronden van hogere opleidingen. Het verschil is klein, maar meetbaar:
- ongeveer 0,8% lager inkomen op volwassen leeftijd
- iets lagere opleidingskansen
- een lagere positie binnen de inkomensverdeling
Volgens BNR Nieuwsradio verklaart vroege blootstelling aan ziektes zelfs ongeveer de helft van het inkomensverschil tussen eerste en tweede kinderen.
‘Slimmer en rijker’ is een versimpeling
De kop dat oudere kinderen ‘slimmer en rijker’ zijn, klopt maar gedeeltelijk. Het onderzoek meet namelijk geen puur IQ, maar kijkt naar schoolresultaten, opleiding en inkomen.
Dat betekent dat het gaat om gemiddelden. Niet elk jonger kind staat op achterstand en niet elk oudste kind heeft automatisch een voorsprong. Factoren zoals opvoeding, aandacht en persoonlijke eigenschappen blijven minstens zo belangrijk.
Ook effect op mentale en fysieke gezondheid
Opvallend is dat het onderzoek ook verbanden ziet met latere gezondheid. Zo hebben mensen die als baby vaker ernstige luchtweginfecties hadden:
- meer kans op chronische luchtwegproblemen
- vaker contact met geestelijke gezondheidszorg
Dat maakt het verhaal breder dan alleen school en geld. Het laat zien dat een moeilijke start in de eerste maanden op meerdere vlakken kan doorwerken.
Wanneer het risico groter is
De kans op vroege blootstelling aan ziekte lijkt groter in een aantal situaties. Bijvoorbeeld als:
- een baby in de herfst of winter wordt geboren
- het leeftijdsverschil tussen kinderen klein is
- een ouder kind naar opvang of school gaat
Dat sluit aan bij bekende virusseizoenen, waarin infecties zich sneller verspreiden.
- Lees ook: De 3 halfzussen van Máxima: wie zijn ze?
Wat kun jij hier als ouder mee?
Het onderzoek betekent niet dat je je zorgen moet maken als je meerdere kinderen hebt. Maar het laat wel zien dat infectiepreventie bij baby’s belangrijk is, zeker als er oudere broers of zussen rondlopen.
Denk aan simpele maatregelen zoals handen wassen, ventileren en extra alert zijn als een ouder kind ziek thuiskomt. Kleine acties kunnen al helpen om risico’s te verkleinen.
De kern: biologie speelt ook een rol. Het idee dat oudere kinderen het beter doen, was al langer bekend. Maar dit onderzoek voegt een nieuwe laag toe. Het laat zien dat niet alleen opvoeding, maar ook biologie en timing een rol spelen.
Een klein verschil in blootstelling aan ziekte in de eerste maanden van je leven kan later subtiel doorwerken. Niet allesbepalend, maar wel meetbaar. En daarmee wordt de bekende voorsprong van de oudste ineens een stuk minder mysterieus.
Bronnen:
National Bureau of Economic Research, BNR Nieuwsradio