Bron: © Canva. Het opendeurenbeleid is een waardevol uitgangspunt.
Het klinkt zo logisch en menswaardig: bewoners van verpleeghuizen en zorginstellingen met dementie mogen niet zomaar achter gesloten deuren leven. Sinds 2020 schrijft de Wet zorg en dwang (Wzd) een opendeurenbeleid voor. Maar uit onderzoek en praktijksituaties blijkt dat het nog lang niet overal soepel verloopt.
Hoe komt dat? Wat zijn de feiten, misverstanden en knelpunten die ervoor zorgen dat zorginstellingen moeite hebben met het naleven van dit beleid?
Waarom zijn de deuren vaak nog dicht?
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) trok in 2025-2026 aan de bel: bij een ruime steekproef bleken veel deuren nog steeds letterlijk op slot. En dat terwijl het beleid al jaren verplicht is. Een aantal belangrijke oorzaken zijn:
- Bouwkundige obstakels: Oudere gebouwen zijn vaak niet ingericht op open toegang zonder risico’s.
- Onveilige verkeerssituaties buiten: Instellingen zijn soms gelegen aan drukke straten of in slecht zichtbare omgevingen.
- Personeelstekort: Er is niet altijd genoeg personeel om bewoners veilig vrijheid te geven.
- Familie en emotie: Familieleden maken zich vaak zorgen over veiligheid, wat het personeel voor moeilijke keuzes stelt.
Feiten en misverstanden in de praktijk
Een hardnekkig misverstand is dat alle bewoners bij open deuren direct weglopen. In werkelijkheid scheppen mensen alleen een luchtje buiten, zonder daadwerkelijk te verdwijnen. Persoonsgericht maatwerk is lastig, zeker bij hoge werkdruk of personeelstekorten.
Daarbij is er onder zorgmedewerkers angst voor incidenten, gevoed door enkele (ernstige) incidenten uit het verleden. Die emoties spelen een grote rol, aldus experts en psychologen uit de praktijk.
Mensenrechten versus veiligheid: het dilemma
Het knelpunt draait vaak om het spanningsveld tussen veiligheid en vrijheid. Familieleden drukken geregeld op het belang van veiligheid boven alles. Toch ontstaan er bij gesloten deuren gevoelens van onvrijheid en zelfs ‘gevangenisgevoel’ onder bewoners, iets waar zorginstellingen mee worstelen.
Technologie, tuinen en cultuurverandering
Slimme technologieën zoals deurverklikkers, camera’s, GPS-polsbandjes, kompassen en leefcirkels bieden soms uitkomst, alleen zijn geen wondermiddel. Te veel focus op controle kan van zorgpersoneel onbedoeld ‘politieagenten’ maken.
Gelukkig zijn er ook inspirerende voorbeelden. Bij sommige instellingen gaat het opendeurenbeleid samen met innovatieve ontwerpen zoals ‘vitale tuinen’ en veilige buitenzones. Bewoners genieten van meer buitenlucht en hun welzijn verbetert zichtbaar, terwijl escalatie juist minder vaak voorkomt.
Vrijheid begint bij vertrouwen
Het opendeurenbeleid is een waardevol uitgangspunt, alleen vraagt om moed, vertrouwen en maatwerk. Het gesprek tussen familie, bewoner en zorgteam is daarin essentieel. Op weg naar echte open deuren, letterlijk én figuurlijk, blijft het balanceren tussen risico’s nemen en kansen bieden voor kwaliteit van leven voor mensen met dementie in zorginstellingen.
Bekijk hier hoe het opendeurenbeleid wordt toegepast bij woonzorglocatie De Gelukshoeve >>
Bronnen:
Vilans, Pointer