Bron: Canva. De muskusrat rukt op in Nederland.
Nederland is waterland. We zijn wereldberoemd om onze Deltawerken en dijken. Maar er is een vijand die niet met beton of staal te stoppen is. Een stille saboteur die onder de radar, of beter gezegd: onder de waterlijn, opereert. De muskusrat is bezig met een opmars, en dat is slecht nieuws voor onze droge voeten.
Hoewel de bestrijding jarenlang succesvol leek, luiden waterschappen steeds vaker de noodklok. Vooral in de grensgebieden met Duitsland en België blijft de instroom van deze knaagdieren groot. Waarom is dit beestje zo gevaarlijk? En hoe herken je hem voordat een dijk instort?
De tekst gaat onder de video verder >>
De ondergrondse sloper: Waarom is hij zo gevaarlijk?
Op het eerste gezicht lijkt de muskusrat een schattige, uit de kluiten gewassen woelmuis. Maar schijn bedriegt. In de wereld van waterbeheer heeft hij een bijnaam: de gravende bom.
Het probleem zit hem niet in wat ze eten (voornamelijk planten), maar in hoe ze wonen. Muskusratten graven enorme gangenstelsels in oevers en dijken om hun nesten te bouwen.
- Ondermijning: Ze graven gangen tot wel 10 meter diep de dijk in.
- Instortingsgevaar: Een dijk die van binnenuit hol is, verliest zijn stabiliteit. Bij hoogwater kan de dijk doorbreken.
- Economische schade: Ook landbouwvoertuigen en vee zakken regelmatig door de grond op plekken waar muskusratten actief zijn.
Cijfers: Een paartje muskusratten kan in 1 jaar tijd zorgen voor wel 20 nakomelingen. Zonder ingrijpen groeit een populatie explosief en verandert een veilige dijk binnen no-time in een gatenkaas.
Waarom ‘rukt hij op’? De strijd aan de grens
Jarenlang leek Nederland de strijd te winnen. In het midden van het land zijn de vangsten historisch laag. Toch klinkt er nu alarm. Hoe kan dat?
Het probleem is grensoverschrijdend. In Duitsland en België wordt de muskusrat minder intensief bestreden dan in Nederland. Hierdoor fungeren onze buurlanden als een soort ‘kweekvijver’. Zodra er in Nederland een territorium vrijkomt (omdat de rat gevangen is), steken nieuwe, jonge muskusratten de grens over om die plek in te nemen.
De waterschappen spreken van een dweilen met de kraan open-scenario in provincies als Limburg, Gelderland en Overijssel. Zolang de populatie bij de buren niet daalt, blijft de druk op de Nederlandse dijken onverminderd hoog.
Muskusrat, beverrat of bever? Ken het verschil!
Zie je iets zwemmen? Veel mensen halen deze 3 door elkaar. Toch is het belangrijk om te weten wat je ziet, want de bever is beschermd, terwijl de muskusrat en beverrat (invasieve exoten) bestreden moeten worden.
| Kenmerk | Muskusrat | Beverrat | Bever |
|---|---|---|---|
| Grootte | Klein (als een konijn), ca. 1,5 kg | Middelgroot, ca. 6-9 kg | Groot (als een hond), tot 30 kg |
| Staart | Plat aan de zijkant, kaal en lang | Rond en kaal (als een rattenstaart) | Plat en breed (als een peddel) |
| Zwemmen | Ligt hoog op het water, hele rug zichtbaar | Alleen kop en deel rug zichtbaar | Ligt diep, vaak alleen kop zichtbaar |
| Tanden | Oranje tanden | Fel oranje tanden | Oranje tanden |
| Status | Schadelijk (Meldplicht!) | Schadelijk (Meldplicht!) | Beschermd & Nuttig |
Hoe bestrijdt Nederland deze plaag?
Nederland is het enige land ter wereld met een landelijke organisatie die zich fulltime bezighoudt met deze taak: de muskusrattenbestrijding.
- De Speurders: Professionele bestrijders lopen dagelijks kilometers langs sloten en dijken. Ze zoeken naar ‘wissels’ (loopsporen), uitwerpselen en ingangen van holen.
- Klemmen en vallen: Er wordt gebruikgemaakt van levend vangende kooien en (onder water) dodelijke klemmen. Dit gebeurt zo diervriendelijk mogelijk om lijden te voorkomen.
- Innovatie (eDNA): Tegenwoordig wordt ook water getest op eDNA (environmental DNA). Door een watermonster te nemen, kunnen laboratoria zien of er recent een muskusrat in die sloot heeft gezwommen, zelfs als je hem niet ziet.
- Drones: In moeilijk begaanbare gebieden worden drones met warmtebeeldcamera’s ingezet om nesten op te sporen.
Wat moet jij doen als je er een ziet?
Woon je aan het water en zie je een verdacht dier dat lijkt op een muskusrat? Onderneem dan actie. Het is niet alleen goed voor je eigen veiligheid, maar voor heel Nederland.
- Niet zelf vangen: Ze kunnen flink bijten en dragen soms ziektes bij zich.
- Meld het direct: Ga naar de website van de Waterschappen of gebruik een meldings-app. Een professionele bestrijder komt dan (gratis) kijken.
Wist je dat…?
- …de muskusrat oorspronkelijk uit Noord-Amerika komt? Hij is in 1905 door een Tsjechische graaf naar Europa gehaald voor de bontindustrie. Enkele ontsnapte paartjes zorgden voor de plaag die we nu kennen.
- …ze hun naam danken aan de muskusgeur die de mannetjes verspreiden in de paartijd?
- …in België de muskusrat soms op de menukaart staat als ‘Waterkonijn’?
De frontlinie: Waar in Nederland slaan ze toe?
Als we zeggen dat de muskusrat “oprukt”, bedoelen we eigenlijk dat er een constante invasie plaatsvindt vanuit onze buurlanden. In het westen van Nederland (de Randstad) is de strijd grotendeels gewonnen, maar in de grensgebieden is het dweilen met de kraan open.
Duitsland en België bestrijden de muskusrat minder fel dan wij. Hierdoor steken ze massaal de grens over naar onze waterwegen. De hotspots waar je extra alert moet zijn:
- Limburg: Met stip op 1 door de lange grens met zowel België als Duitsland.
- De Achterhoek & Twente: Via beken en kanalen zwemmen ze hier constant binnen.
- Oost-Groningen & Drenthe: Ook hier is de instroom vanuit Duitsland groot.
Woon je in het westen of noorden? Dan heb je geluk. Daar is de muskusrat zeldzaam en wordt een verdwaald exemplaar vaak snel gevangen door de waterschappen.
Waakzaamheid blijft geboden
De muskusrat is misschien klein, maar zijn impact is gigantisch. Hoewel we in de Randstad relatief veilig zijn, blijft de dreiging vanuit de grensgebieden reëel. De opmars van de muskusrat is een herinnering dat we ons waterbeheer nooit als vanzelfsprekend mogen beschouwen.
Zolang er dijken zijn, zal er gejaagd worden op de muskusrat. Want in een land dat onder de zeespiegel ligt, is er geen ruimte voor een ondermijnende vijand.
Bronnen:
Hart van Nederland, Talpa