Zo maak je botte messen weer vlijmscherp: voor veilig snijden – messen slijpen tips

Bron: © Canva. Met scherpe messen is het fijner werken.  

---

Merk je dat je bij elke wortel staat te duwen in plaats van te snijden? Dat je mes weigert door een tomaat te gaan en gevaarlijk begint te schuiven over de schil? Dan is je keukenmes niet alleen irritant om mee te werken, het is ook onveilig.

Goed nieuws: je hoeft geen dure set nieuwe messen te kopen of direct een professional te bellen. Met een paar eenvoudige hulpmiddelen – waarvan er één al in je keukenkastje staat – kun je je messen zelf weer vlijmscherp maken.

Waarom een bot mes onveiliger is dan een scherp mes

Veel mensen denken dat een scherp mes gevaarlijk is. In de praktijk is het omgekeerd. Met een bot mes moet je meer kracht zetten. Als het mes dan ineens doorschiet, is de kans groot dat het niet in de wortel, maar in je vinger eindigt.

Een bot mes ‘pakt’ het product niet goed. Het blijft hangen in de schil, glijdt weg of springt ineens door. Dat merk je vooral bij gladde ingrediënten zoals tomaten, paprika’s of zacht fruit. Daarnaast slijt een bot mes sneller, omdat je het voortdurend forceert. Door je messen regelmatig te slijpen, snijd je soepeler, werk je veiliger én gaan je messen langer mee.

Kortom: een scherp mes is comfortabeler en veiliger.

Hulpmiddelen om messen zelf te slijpen

Voor het slijpen van messen heb je geen uitgebreide werkplaats nodig. Een wetsteen of slijpsteen is een klassiek hulpmiddel voor gladde messen. Daarmee slijp je beide zijden van het lemmet mooi gelijkmatig scherp. Deze methode is heel effectief. Het vraagt wel iets meer techniek en geduld.

Vind je dat wat ingewikkeld, dan is een handmatige of elektrische messenslijper een fijne oplossing. Je trekt het mes simpelweg door de sleuven zoals in de handleiding staat uitgelegd. Het apparaat neemt je veel werk uit handen en zorgt snel voor een nette, bruikbare snede.

Voor gekartelde messen, zoals een broodmes, gebruik je het best een slijpstaaf of slijpstift. Daarmee kun je elke kartel afzonderlijk bijwerken. Het kost iets meer tijd, maar zo blijft ook je broodmes jarenlang prettig snijden.

Tot slot zijn er nog de kleine extra’s. Een strop, bijvoorbeeld een leren riem of speciale strook, gebruik je na het slijpen om de fijne braampjes te verwijderen en de snede te polijsten. En dan is er nog een verrassende huistruc: een stenen ontbijtbord met een ruwe, ongeglazuurde onderrand werkt in noodgevallen prima als fijne slijpsteen.

Hier volgen de specifieke handelingen om je messen te slijpen:

Gladde keukenmessen slijpen met een wetsteen

Trek het mes nu rustig over de steen, van het deel bij het handvat naar de punt toe. Zorg dat de hele snede contact maakt met de steen. Oefen lichte druk uit, maar duw niet overdreven hard. Herhaal deze beweging meerdere keren en wissel tussendoor van kant zodat beide zijden van het lemmet gelijkmatig worden geslepen.

Tussendoor kun je testen of het mes al scherp genoeg is door een stukje papier of een tomaat te snijden. Glijdt het mes er soepel doorheen, dan ben je klaar. Sluit bij voorkeur af met een strop om de snede extra glad en sterk te maken.

Eenvoudig slijpen met een messenslijper

Wie liever niet met slijpstenen werkt, kan uitstekend uit de voeten met een messenslijper. Zet het apparaat stevig op een droge, stabiele ondergrond. Sommige modellen hebben antislipvoetjes, maar een vochtige doek eronder kan ook wonderen doen.

Plaats het mes in de eerste sleuf en trek het rustig naar je toe. Laat het apparaat het werk doen; veel kracht is niet nodig. Is je mes erg bot, begin dan met de grovere slijpfase en werk daarna naar de fijnere afwerking. Meestal zijn enkele halen voldoende.

Tussendoor kun je even testen of het mes al fijn snijdt. Ben je tevreden, maak het lemmet dan schoon met een licht vochtige doek en droog het goed af. In korte tijd heb je zo een mes dat weer prettig door groente, vlees en brood glijdt.

De ontbijtbord‑truc: slijpen met wat je al in huis hebt

Heb je geen slijpsteen of messenslijper en doe je graag snel iets aan een bot mes? Dan komt het ontbijtservies van pas.

Draai een stenen ontbijtbord om en gebruik de ruwe, ongeglazuurde rand aan de onderkant. Die voelt een beetje als fijn schuurpapier en werkt als een geïmproviseerde slijpsteen. Houd het mes weer onder een lichte hoek van ongeveer 20 graden en trek het een paar keer rustig langs die rand. Wissel daarna van zijde zodat je beide kanten van het lemmet behandelt.

Deze methode is verrassend effectief voor een snelle opfrisbeurt van gladde messen. Voor zwaar botte of gekartelde messen blijft een echte slijpsteen of messenslijper wel de betere keuze.

Gekartelde messen weer scherp maken

Gekartelde messen vragen een andere aanpak dan gladde messen. Denk aan een broodmes of sommige tafelmessen. Reinig het mes eerst, zodat je de kartels goed ziet.

Neem vervolgens een passende slijpstift en plaats die in de eerste kartel. Beweeg de stift in de richting van de snede, dus van de holle kant naar buiten toe. Werk rustig kartel voor kartel af. Zo behoud je de vorm van de kartels en breng je de snede weer tot leven.

Aan de achterkant van het lemmet ontstaan kleine braampjes. Die verwijder je door het mes een paar keer heel licht over een strop of fijne steen te halen. Droog het mes daarna goed af voordat je het opbergt.

Veilig slijpen: rustig, stabiel en zonder haast

Of je nu met een steen, een slijper of een bord werkt: veiligheid gaat altijd voor. Zorg voor een stabiele ondergrond en voldoende licht. Werk bij voorkeur aan een opgeruimde plek, zonder afleiding, zodat je je volledig kunt concentreren op wat je doet.

Leg het mes wanneer je het niet gebruikt altijd plat op het werkblad en pak het alleen op bij het handvat. Beweeg het mes tijdens het slijpen weg van je lichaam of met de snede van je af gericht, afhankelijk van de techniek.

Vind je het prettig om extra zekerheid te hebben, dan kun je een snijbestendige handschoen dragen aan de hand waarmee je de steen of het bord vasthoudt.

Zo houd je messen langer scherp

Als je eenmaal tijd hebt gestoken in het slijpen, wil je natuurlijk dat je mes zo lang mogelijk scherp blijft. Een goede snijplank helpt daarbij enorm. Hout of kunststof zijn ideaal; glas, marmer of stenen werkbladen zijn daarentegen funest voor je snede.

Was keukenmessen het liefst met de hand. De vaatwasser kan het staal en het handvat aantasten en zorgt ervoor dat messen snel weer bot worden.

Droog je mes na het afwassen direct af en berg het op in een messenblok, op een magneetstrip of met een beschermhoes om de snede.

Gebruik verder het juiste mes voor de juiste klus: een koksmes is geen hakbijl. Snijd er dus niet door botten of bevroren producten mee. Door je messen goed te behandelen, hoef je minder vaak uitgebreid te slijpen: een korte opfrisbeurt eens in de zoveel weken is vaak genoeg.

Lees ook: Plastic in vaatwastabletten: hoe gevaarlijk is dat eigenlijk?

Wat zijn goede keukenmessen?

Je hoeft geen honderden euro’s uit te geven, een écht goed mes herken je aan een paar dingen:

1. Het staal

• Een goed keukenmes is gemaakt van roestvrij staal (RVS) of koolstofstaal van degelijke kwaliteit.
• Te zacht staal wordt snel bot; te hard staal kan weer broos zijn en lastiger zelf te slijpen.
• Veel bekende merken zitten bewust in het midden: goed scherp te krijgen én redelijk slijtvast.

2. Het gewicht en de balans

• Een goed mes ligt “in balans”: het voelt niet zwaar in de punt of juist alleen in het handvat.
• Als je het mes vasthoudt bij de overgang van lemmet naar handvat, hoort het stabiel aan te voelen.
• Te licht geeft weinig controle; te zwaar is vermoeiend om mee te werken.

3. Het handvat

• Het moet prettig in de hand liggen, zonder scherpe randjes of harde overgangen.
• Hout, kunststof of composiet: alles kan, zolang het niet glad wordt als het nat is.
• Het handvat mag niet wiebelen of los zitten. Dat is een teken van slechte kwaliteit of slijtage.

4. De snede uit de fabriek

• Een goed mes is bij aankoop al duidelijk scherp.
• Als je al moet duwen om een tomaat of velletje papier te snijden, is het mes ofwel slecht geslepen of van mindere kwaliteit.

Wanneer een professional inschakelen?

De meeste standaard keukenmessen kun je prima zelf slijpen. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om een professional in te schakelen: bijvoorbeeld bij zeer kostbare of specialistische messen, bij ernstige beschadigingen of wanneer een mes krom is geraakt. Ook als je merkt dat je je er simpelweg niet prettig bij voelt, kan een bezoek aan een vakman veel rust geven.

Met een beetje oefening maak je je messen zelf weer vlijmscherp en is koken meteen een stuk leuker én veiliger.