Bron: © IG frontiers_nl
Asielzoekers wachten soms zo lang op een besluit dat de overheid diep in de buidel moet tasten. Miljoenen euro’s gaan jaarlijks naar dwangsommen, terwijl de wachtrijen langer worden. “Hoe gek het ook klinkt: de dwangsommen lossen het probleem niet op,” zegt IND-directeur-generaal Rhodia Maas.
Asielzoekers die al jaren wachten op duidelijkheid kosten de overheid steeds meer geld. Het bedrag aan dwangsommen dat wordt uitgekeerd aan asielzoekers met extreem lange wachttijden loopt vorig jaar op tot 79 miljoen euro. Een jaar eerder blijft de teller nog steken op 36,8 miljoen euro.
De oorzaak: structureel te lange procedures bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), blijkt uit de jaarcijfers.
Wanneer krijgt een asielzoeker een dwangsom?
Als er na anderhalf jaar nog geen besluit is genomen over een asielaanvraag, kan een asielzoeker via de rechter een dwangsom afdwingen. In de praktijk legt de rechter vaak een bedrag van 15.000 euro per persoon op, soms zelfs meer. Asielzoekers met veel eigen vermogen moeten daarna wel een deel afdragen aan het COA voor hun opvang.
Volgens de IND leidt deze regeling tot een perverse prikkel. De dienst betaalt steeds meer geld, maar boekt nauwelijks tijdwinst in de afhandeling van dossiers. “Aanvragers hebben recht op een tijdige behandeling,” zegt Maas. “Maar dwangsomprocedures helpen daar niet bij. We willen sneller beslissen, maar we kúnnen gewoon niet,” stelt zij.
‘Dwangsommen kosten vooral capaciteit’
De directeur-generaal benadrukt dat elke dwangsomprocedure extra werk oplevert. “Ook als er een dwangsom wordt opgelegd, kunnen we niet ineens sneller werken. Integendeel: het kost ons geld én capaciteit. Die tijd kunnen we veel beter besteden aan het inhoudelijk behandelen van asielaanvragen,” aldus Maas.
De IND pleit daarom al langer voor het afschaffen van de rechterlijke dwangsom. Volgens de dienst werkt het systeem averechts en vergroot het de achterstanden alleen maar verder.
Lees verder onder de video >>
Politieke hoop op verandering
Die oproep klinkt opnieuw richting het nieuwe kabinet van D66, CDA en VVD. In de politiek ligt inmiddels een concreet voorstel op tafel. De SGP, al langer kritisch op wat zij het ‘dwangsommencircus’ noemt, dient een amendement in bij de asielnoodmaatregelenwet om de dwangsom af te schaffen. Die wet ligt momenteel ter behandeling in de Eerste Kamer.
Of het voorstel het haalt, is nog onzeker. Voorstanders wijzen op de explosieve kosten; tegenstanders vrezen dat asielzoekers zonder dwangsom nóg langer moeten wachten op duidelijkheid.
Lees ook: Hoge terugkeerpremie voor Syrische asielzoekers in ruil voor verblijfsvergunning.
Wachtrij groeit, ondanks minder aanvragen
Opvallend is dat het aantal nieuwe asielverzoeken vorig jaar iets daalt, maar het totaal aantal wachtenden juist stijgt. Op 1 januari staan 51.000 asielzoekers geregistreerd die wachten op een beslissing. Een belangrijke reden: steeds meer zaken belanden bij de rechter.
In 2024 registreert de IND 89.320 gerechtelijke procedures. In 2025 loopt dat aantal op tot 110.990. Het gaat daarbij zowel om asielzoekers die een dwangsom eisen als om mensen die bezwaar maken tegen een afwijzing.
Lees verder onder het bericht >>
Asielaanvragen steeds ingewikkelder
Volgens de IND zijn asielaanvragen inhoudelijk complexer geworden. Snelle veranderingen in herkomstlanden, wisselend beleid vanuit Den Haag en nieuwe rechterlijke uitspraken maken besluitvorming lastiger en tijdrovender.
Daar komt dit jaar nog een grote verandering bij. In juni treedt het Europese Migratiepact in werking, waardoor de asielprocedure ingrijpend wordt aangepast. Op papier moet dat leiden tot snellere besluiten.
Maas tempert de verwachtingen: “Zo’n stelselwijziging heeft enorme impact op onze organisatie. Al die veranderingen moeten worden doorgevoerd terwijl het werk doorgaat. Het zal echt even duren voordat we hier positieve effecten van merken,” stelt zij.
Bron:
IND